Luật Cạnh tranh là gì?

Luật Cạnh tranh là gì?

Luật Cạnh tranh là hệ thống các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình cạnh tranh giữa các chủ thể kinh doanh trên thị trường. Văn bản pháp lý chính điều chỉnh lĩnh vực này tại Việt Nam là Luật Cạnh tranh số 23/2018/QH14, được Quốc hội thông qua ngày 12 tháng 6 năm 2018 và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2019, thay thế cho Luật Cạnh tranh năm 2004.

Luật Cạnh tranh quy định ba nội dung chính: thứ nhất, ngăn chặn và xử lý các hành vi hạn chế cạnh tranh; thứ hai, ngăn chặn và xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh; thứ ba, kiểm soát hoạt động tập trung kinh tế. Hệ thống pháp luật này được thiết kế nhằm bảo vệ và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, đảm bảo lợi ích người tiêu dùng và duy trì trật tự kinh tế trên thị trường.

Tại sao Luật Cạnh tranh quan trọng trong ngân hàng?

• Bảo vệ người tiêu dùng dịch vụ tài chính: Luật Cạnh tranh đảm bảo khách hàng được hưởng mức lãi suất cạnh tranh, phí dịch vụ hợp lý và chất lượng dịch vụ ngân hàng ngày càng được cải thiện thay vì bị các tổ chức tín dụng thao túng.

• Ngăn chặn cartel trong lĩnh vực ngân hàng: Các ngân hàng thương mại bị nghiêm cấm thỏa thuận ấn định lãi suất cho vay, phí dịch vụ hoặc chia sẻ thị phần. Điều này ngăn chặn việc hình thành "cartel lãi suất" gây thiệt hại cho doanh nghiệp và cá nhân vay vốn.

• Kiểm soát tập trung kinh tế ngành ngân hàng: Khi các ngân hàng thực hiện sáp nhập, hợp nhất hoặc mua lại, cơ quan quản lý sẽ đánh giá tác động đến cạnh tranh trên thị trường, tránh tình trạng một vài tổ chức kiểm soát quá nhiều thị phần.

• Duy trì ổn định hệ thống tài chính: Cạnh tranh lành mạnh giữa các ngân hàng thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả vận hành và giảm rủi ro hệ thống, góp phần bảo đảm an toàn cho hệ thống tài chính quốc gia.

Cách hoạt động và quy định chính

Hành vi hạn chế cạnh tranh bị cấm (Điều 11-18 Luật Cạnh tranh 2018)

Hành vi hạn chế cạnh tranh chỉ áp dụng đối với doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường hoặc doanh nghiệp có thị phần đáng kể trên thị trường liên quan. Các hành vi bị cấm bao gồm:

• Thỏa thuận hạn chế cạnh tranh (cartel): Hai hoặc nhiều doanh nghiệp cùng ngành thỏa thuận ấn định giá bán, giá mua, phân chia thị trường, hạn chế sản lượng hoặc loại trừ doanh nghiệp khác tham gia thị trường.

• Lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường: Áp dụng giá bán dưới giá thành, ép buộc khách hàng mua sản phẩm/dịch vụ không liên quan, phân biệt đối xử về giá, và các hành vi gây bất lợi cho đối thủ cạnh tranh.

Hành vi cạnh tranh không lành mạnh (Điều 40-46 Luật Cạnh tranh 2018)

Hành vi cạnh tranh không lành mạnh áp dụng chung cho mọi doanh nghiệp, bao gồm: quảng cáo gây nhầm lẫn, xâm phạm bí mật kinh doanh, ép buộc trong kinh doanh, và các hành vi khác vi phạm đạo đức kinh doanh.

Kiểm soát tập trung kinh tế (Điều 29-39 Luật Cạnh tranh 2018)

Khi doanh nghiệp thực hiện sáp nhập, hợp nhất hoặc mua lại, cần thực hiện thủ tục thông báo hoặc xin phê duyệt với cơ quan quản lý nếu đạt ngưỡng quy định. Theo Nghị định 35/2020/NĐ-CP, ngưỡng thông báo tập trung kinh tế là tổng giá trị tài sản hoặc tổng doanh thu trong năm liền trước đạt từ 3.000 tỷ đồng trở lên với ít nhất một trong các doanh nghiệp liên quan.

Chế tài xử lý vi phạm

• Phạt tiền từ 1% đến 10% doanh thu trong năm tài chính liền trước đối với hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh.
• Phạt tiền từ 1% đến 5% doanh thu đối với lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: buộc điều chỉnh lại mức giá, chấm dứt hợp đồng, bồi thường thiệt hại.

Ví dụ thực tế

Ví dụ 1 - Cartel lãi suất ngân hàng: Giả sử Ngân hàng A, Ngân hàng B và Ngân hàng C cùng thỏa thuận ấn định mức lãi suất cho vay cá nhân ở mức 10%/năm nhằm hạn chế cạnh tranh về giá. Hành vi này bị coi là thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị cấm theo Điều 11 Luật Cạnh tranh 2018. Hội đồng Cạnh tranh có thẩm quyền xử phạt với mức phạt tiền lên đến 10% doanh thu của mỗi ngân hàng trong năm tài chính liền trước, đồng thời buộc các ngân hàng điều chỉnh lại mức lãi suất cho vay phù hợp với cơ chế thị trường.

Ví dụ 2 - Tập trung kinh tế ngành ngân hàng: Ngân hàng D có tổng tài sản 50.000 tỷ đồng muốn sáp nhập Ngân hàng E có tổng tài sản 20.000 tỷ đồng. Do cả hai doanh nghiệp đều vượt ngưỡng thông báo tập trung kinh tế (ngưỡng 3.000 tỷ đồng), Ngân hàng D phải thực hiện thủ tục thông báo với cơ quan quản lý cạnh tranh trước khi hoàn tất giao dịch. Cơ quan này sẽ đánh giá tác động của vụ sáp nhập đến cạnh tranh trên thị trường ngân hàng và đưa ra quyết định chấp thuận hoặc yêu cầu điều kiện.

Phân biệt với thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp trong đề thi

1. Theo quy định tại Luật Cạnh tranh 2018, thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị cấm áp dụng đối với đối tượng nào?

2. Mức phạt tiền tối đa đối với hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh là bao nhiêu phần trăm doanh thu trong năm tài chính liền trước?

3. Ngưỡng thông báo tập trung kinh tế theo Nghị định 35/2020/NĐ-CP được xác định dựa trên tiêu chí nào?

4. Điểm khác biệt chính giữa hành vi hạn chế cạnh tranh và hành vi cạnh tranh không lành mạnh là gì?

5. Hội đồng Cạnh tranh thuộc cơ quan nào và có thẩm quyền xử lý những loại vi phạm nào?

Tổng kết

Luật Cạnh tranh đóng vai trò nền tảng trong việc duy trì môi trường kinh doanh lành mạnh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và ngăn ngừa hành vi độc quyền trong lĩnh vực ngân hàng. Luật Cạnh tranh 2018 với nhiều điểm mới so với phiên bản 2004 đã mở rộng phạm vi kiểm soát tập trung kinh tế và tăng cường chế tài xử lý vi phạm.

Người ôn thi tuyển dụng ngân hàng cần nắm vững sự phân biệt giữa ba nhóm hành vi: hạn chế cạnh tranh, cạnh tranh không lành mạnh và kiểm soát tập trung kinh tế, bởi mỗi loại có đối tượng áp dụng, thẩm quyền xử lý và chế tài khác nhau. Hãy luyện tập thường xuyên với các câu hỏi trắc nghiệm và cập nhật các văn bản hướng dẫn thi hành để đạt kết quả cao trong kỳ thi.