Báo cáo chứng khoán giữ đến đáo hạn HTM (Held-to-Maturity Securities Report) là báo cáo thể hiện giá trị của các chứng khoán mà tổ chức tín dụng có ý định rõ ràng và có khả năng tài chính để nắm giữ đến ngày đáo hạn. Các chứng khoán thuộc danh mục này được ghi nhận trên bảng cân đối kế toán theo giá phân bổ (amortized cost), phản ánh cam kết dài hạn của ngân hàng trong việc thu lợi nhuận ổn định từ dòng tiền lãi coupon theo kỳ hạn cố định.
Theo chuẩn mực kế toán, chứng khoán HTM thường là trái phiếu Chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương hoặc trái phiếu doanh nghiệp có kỳ hạn xác định mà ngân hàng cam kết không bán trước đáo hạn. Giá trị ghi sổ được tính theo phương pháp lãi suất thực (effective interest rate - EIR), trong đó phần chênh lệch giữa giá mua thực tế và mệnh giá (premium hoặc discount) được phân bổ dần vào thu nhập lãi qua từng kỳ. Khác với chứng khoán kinh doanh (FVTPL) hay chứng khoán sẵn sàng để bán (AFS), biến động giá thị trường không làm thay đổi giá trị ghi sổ của HTM trên báo cáo tài chính, giúp báo cáo ít nhạy cảm với sự biến động lãi suất. Bên cạnh đó, ngân hàng vẫn phải đánh giá khả năng thu hồi dòng tiền theo mô hình tổn thất tín dụng kỳ vọng để trích lập dự phòng rủi ro khi có dấu hiệu suy giảm.
Trong thực tế tại các ngân hàng thương mại Việt Nam như Vietcombank, BIDV hay Agribank, danh mục HTM thường chiếm tỷ trọng đáng kể trên bảng cân đối, chủ yếu là trái phiếu Chính phủ có kỳ hạn từ 5 đến 20 năm. Ví dụ, khi một ngân hàng mua lô trái phiếu Chính phủ mệnh giá 1.000 tỷ đồng với giá 980 tỷ đồng, kỳ hạn 10 năm, lãi suất coupon 6%/năm, toàn bộ lô trái phiếu này sẽ được phân loại vào HTM và ghi nhận theo giá phân bổ, phần chênh lệch 20 tỷ đồng sẽ được phân bổ dần vào thu nhập lãi trong suốt thời gian còn lại. Nhờ cơ chế này, ngân hàng có dòng thu nhập lãi ổn định và ít bị tác động bởi biến động lãi suất thị trường ngắn hạn.
Về quy định pháp lý, việc phân loại và ghi nhận chứng khoán HTM tại Việt Nam tuân thủ Thông tư 210/2015/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ kế toán áp dụng cho tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài cùng các thông tư sửa đổi bổ sung. Ngoài ra, Thông tư 11/2021/TT-NHNN (thay thế Thông tư 02/2013/TT-NHNN) và Thông tư 22/2019/TT-NHNN quy định về phân loại tài sản có, mức trích và phương pháp trích lập dự phòng rủi ro đối với các khoản đầu tư chứng khoán. Các chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) về công cụ tài chính cũng là khung pháp lý quan trọng đi kèm khi trình bày danh mục này trên báo cáo tài chính ngân hàng.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ ba danh mục chứng khoán: kinh doanh (FVTPL) được đo lường theo giá trị hợp lý qua báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, sẵn sàng để bán (AFS) được đo lường theo giá trị hợp lý qua vốn chủ sở hữu, và giữ đến đáo hạn (HTM) được đo lường theo giá phân bổ. Nguyên tắc "tainting rule" (nguyên tắc ô nhiễm) cần đặc biệt ghi nhớ: nếu ngân hàng bán một lượng lớn chứng khoán HTM trước đáo hạn mà không có lý do hợp lý, toàn bộ danh mục HTM còn lại có thể bị phân loại lại và áp dụng cách đo lường khác. Thí sinh cũng cần thành thạo cách tính giá phân bổ theo phương pháp EIR và cách phân bổ phần premium/discount vào thu nhập lãi qua các kỳ, bởi đây là câu hỏi thường gặp trong các kỳ thi chứng chỉ hành nghề và thi tuyển ngân hàng.