Báo cáo danh mục trái phiếu Chính phủ nắm giữ là báo cáo tài chính thể hiện chi tiết cơ cấu, giá trị và phân loại các loại trái phiếu do Chính phủ Việt Nam phát hành mà tổ chức tín dụng đang nắm giữ tại một thời điểm nhất định. Báo cáo này phản ánh đầy đủ thông tin về kỳ hạn, loại kỳ hạn, mục đích nắm giữ cũng như giá trị ghi sổ và giá trị thị trường của toàn bộ danh mục, làm cơ sở cho công tác quản trị rủi ro và giám sát an toàn hoạt động ngân hàng.
Báo cáo được xây dựng dựa trên số liệu từ hệ thống sổ sách kế toán của ngân hàng, trong đó trái phiếu Chính phủ được phân loại theo ba mục đích nắm giữ chính theo chuẩn mực kế toán Việt Nam: kinh doanh (FVTPL), đầu tư sẵn sàng để bán (AFS) và đầu tư nắm giữ đến đáo hạn (HTM). Theo đó, chứng khoán kinh doanh được đánh giá theo giá trị hợp lý thông qua lãi hoặc lỗ, chứng khoán AFS được đánh giá theo giá trị hợp lý thông qua vốn chủ sở hữu, còn chứng khoán HTM được ghi nhận theo giá trị phân bổ theo phương pháp lãi suất thực. Bên cạnh đó, báo cáo còn phân loại trái phiếu theo kỳ hạn còn lại gồm ngắn hạn (dưới 1 năm), trung hạn (từ 1 đến 5 năm) và dài hạn (trên 5 năm), giúp cơ quan quản lý và nhà đầu tư đánh giá mức độ rủi ro lãi suất và rủi ro thanh khoản của danh mục. Quy trình lập báo cáo thường được thực hiện định kỳ hàng tháng hoặc hàng quý tùy theo yêu cầu nội bộ và quy định của Ngân hàng Nhà nước.
Ví dụ, tại một ngân hàng thương mại cổ phần lớn ở Việt Nam, báo cáo danh mục trái phiếu Chính phủ nắm giữ có thể cho thấy tổng giá trị đạt khoảng 150.000 tỷ đồng, trong đó 40% được phân loại là HTM, 35% là AFS và 25% là kinh doanh. Về kỳ hạn, khoảng 20% là trái phiếu ngắn hạn, 50% trung hạn và 30% dài hạn. Báo cáo này được lập định kỳ và gửi về Ngân hàng Nhà nước để phục vụ công tác giám sát an toàn hoạt động ngân hàng, đồng thời là căn cứ để đánh giá khả năng thanh khoản và mức độ tập trung rủi ro của từng tổ chức tín dụng.
Về quy định pháp lý, việc lập và trình bày báo cáo danh mục trái phiếu Chính phủ nắm giữ tuân thủ theo Thông tư số 210/2015/TT-BTC ngày 11/12/2015 hướng dẫn chế độ kế toán áp dụng cho tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, trong đó quy định rõ cách phân loại và đánh giá các khoản đầu tư. Ngoài ra, Thông tư 22/2019/TT-NHNN quy định về hoạt động mua, bán trái phiếu Chính phủ của các tổ chức tín dụng cũng yêu cầu ngân hàng phải báo cáo chi tiết danh mục nắm giữ. Chuẩn mực kế toán Việt Nam VAS 21 về các công cụ tài chính là cơ sở quan trọng cho việc phân loại và ghi nhận giá trị danh mục trái phiếu.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng việc phân loại trái phiếu theo mục đích nắm giữ ảnh hưởng trực tiếp đến cách ghi nhận giá trị và lãi lỗ trên báo cáo tài chính, đây là nội dung thường xuất hiện trong các câu hỏi về chuẩn mực kế toán ngân hàng và quản trị rủi ro. Cần phân biệt rõ giữa trái phiếu Chính phủ (do Chính phủ trực tiếp phát hành), trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương vì cách hạch toán và quản lý rủi ro giữa các loại có sự khác biệt đáng kể. Ngoài ra, khi phân tích báo cáo cần chú ý đến tỷ trọng HTM so với AFS và kinh doanh, vì tỷ trọng HTM cao thể hiện chiến lược nắm giữ dài hạn nhưng cũng đồng nghĩa với mức độ nhạy cảm cao với biến động lãi suất.