Báo cáo miễn giảm lãi vay khách hàng bị ảnh hưởng dịch là một loại báo cáo tài chính – ngân hàng do các tổ chức tín dụng (TCTD) lập và gửi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) nhằm tổng hợp, thống kê chi tiết số tiền lãi đã được miễn, giảm hoặc cơ cấu lại cho các khách hàng vay bị tác động tiêu cực bởi dịch bệnh (điển hình là COVID-19) và các chính sách hỗ trợ khác của Chính phủ. Báo cáo này là công cụ giám sát quan trọng giúp cơ quan quản lý nhà nước đánh giá mức độ chia sẻ khó khăn giữa ngân hàng và khách hàng, đồng thời là cơ sở để hoạch định các chính sách hỗ trợ tín dụng phù hợp trong giai đoạn khủng hoảng.
Theo đó, TCTD phải thường xuyên rà soát và phân loại các khoản vay của khách hàng bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh, sau đó thực hiện các biện pháp hỗ trợ như: miễn toàn bộ lãi vay, giảm một phần lãi suất (ví dụ giảm 50% lãi suất cho vay), hoặc cơ cấu lại thời hạn trả nợ mà vẫn giữ nguyên nhóm nợ. Tất cả các giao dịch miễn giảm lãi phát sinh trong kỳ báo cáo (thường là theo tháng hoặc theo quý) được tổng hợp thành các chỉ tiêu cụ thể như: tổng số khách hàng được hỗ trợ, tổng dư nợ được miễn giảm lãi, tổng số tiền lãi đã miễn/giảm, phân loại theo nhóm khách hàng (cá nhân, doanh nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa), phân loại theo ngành nghề bị ảnh hưởng nặng (hàng không, du lịch, nhà hàng, khách sạn), và thời gian áp dụng chính sách. Số liệu này phải được đối chiếu với sổ sách kế toán, bảo đảm tính chính xác và minh bạch trước khi gửi NHNN.
Ví dụ, trong giai đoạn 2020–2022, các ngân hàng thương mại cổ phần lớn như Vietcombank, BIDV, VietinBank, Agribank và nhiều ngân hàng TMCP nhỏ hơn đã đồng loạt triển khai chính sách miễn giảm lãi vay theo chỉ đạo của NHNN. Một khách hàng doanh nghiệp kinh doanh khách sạn tại Đà Nẵng có khoản vay 10 tỷ đồng tại một ngân hàng thương mại cổ phần nhà nước, do doanh thu sụt giảm hơn 70% trong dịch COVID-19, được ngân hàng chấp thuận giảm 50% lãi suất và miễn phí phí trả nợ trước hạn trong 6 tháng. Khoản lãi được giảm (ước tính hàng trăm triệu đồng) sẽ được ghi nhận vào báo cáo miễn giảm lãi vay và gửi về NHNN chi nhánh tỉnh, sau đó được tổng hợp lên trung ương để báo cáo Chính phủ và Quốc hội về hiệu quả của các chính sách hỗ trợ.
Về cơ sở pháp lý, báo cáo này được quy định chủ yếu tại Thông tư 01/2020/TT-NHNN ngày 13/3/2020 của Thống đốc NHNN về việc tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn, giảm lãi, phí giữ nguyên nhóm nợ nhằm hỗ trợ khách hàng chịu ảnh hưởng bởi dịch COVID-19; Thông tư 03/2020/TT-NHNN ngày 19/3/2020 sửa đổi bổ sung một số điều của Thông tư 01; Thông tư 14/2021/TT-NHNN ngày 07/9/2021 tiếp tục triển khai các giải pháp hỗ trợ; và gần đây nhất là Thông tư 02/2023/TT-NHNN ngày 23/3/2023 quy định về việc TCTD cơ cấu lại thời hạn trả nợ đối với khách hàng gặp khó khăn trả nợ theo Nghị định 55/2015/NĐ-CP được sửa đổi bổ sung. Bên cạnh đó, các văn bản chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ như Quyết định 17/2021/QĐ-TTg, Quyết định 942/QĐ-TTg về gói hỗ trợ phục hồi kinh tế cũng là căn cứ quan trọng để TCTD thực hiện và lập báo cáo này.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng báo cáo miễn giảm lãi vay là một nội dung trọng tâm trong phần Báo cáo tài chính ngân hàng và Chính sách tín dụng ứng phó khủng hoảng. Khi làm bài, cần phân biệt rõ ba khái niệm dễ nhầm lẫn: cơ cấu lại thời hạn trả nợ (rescheduling), miễn giảm lãi (interest relief) và giữ nguyên nhóm nợ (loan classification maintained). Ngoài ra, cần chú ý đến nguyên tắc kế toán: khoản lãi được miễn giảm không được ghi nhận là doanh thu lãi vay trong kỳ phát sinh mà phải được theo dõi riêng trên tài khoản ngoài bảng cân đối kế toán hoặc các tài khoản giám sát đặc biệt theo quy định của NHNN, nhằm đảm bảo tính minh bạch và tránh thao túng lợi nhuận. Đây cũng là điểm thường xuất hiện trong các câu hỏi thi về xử lý nợ và quản trị rủi ro tín dụng.