Báo cáo ngân sách dòng tiền (Cash Budget Report) là một báo cáo tài chính nội bộ trình bày chi tiết kế hoạch thu chi tiền mặt trong một khoảng thời gian nhất định, thường là ngắn hạn từ một tuần đến một năm. Đây là công cụ quản lý quan trọng giúp các ngân hàng dự báo và kiểm soát dòng tiền vào, dòng tiền ra, qua đó đảm bảo khả năng thanh toán và duy trì hoạt động liên tục.
Báo cáo ngân sách dòng tiền được xây dựng dựa trên việc ước tính các khoản thu từ hoạt động tín dụng, thu hồi nợ, phí dịch vụ, lãi tiền gửi và các nguồn thu khác, đồng thời dự kiến các khoản chi như tiền gửi khách hàng rút ra, thanh toán gốc và lãi cho ngân hàng khác, chi phí vận hành và trích lập dự phòng. Nguyên tắc hoạt động của báo cáo này dựa trên việc so sánh giữa số dư tiền mặt đầu kỳ với dòng tiền ròng (thu trừ chi) trong kỳ để xác định số dư tiền mặt cuối kỳ dự kiến. Từ đó, ngân hàng có thể chủ động lên kế hoạch huy động vốn, sử dụng vốn hoặc đầu tư ngắn hạn để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tiền. Báo cáo thường được lập theo chu kỳ hàng ngày, hàng tuần hoặc hàng tháng tùy theo quy mô và nhu cầu quản lý của từng ngân hàng. Việc xây dựng báo cáo đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các phòng ban như phòng kế hoạch tài chính, phòng tín dụng, phòng huy động vốn và phòng kế toán.
Ví dụ, tại các ngân hàng thương mại cổ phần lớn ở Việt Nam như Vietcombank, BIDV hay Techcombank, báo cáo ngân sách dòng tiền thường được lập cho giai đoạn Tết Nguyên Đán để dự báo nhu cầu rút tiền gửi tăng cao của khách hàng cá nhân, từ đó chuẩn bị lượng tiền mặt dự trữ phù hợp tại các chi nhánh. Một ví dụ khác là việc lập ngân sách dòng tiền khi ngân hàng dự kiến giải ngân các khoản tín dụng lớn cho doanh nghiệp vào quý cuối năm, giúp cân đối nguồn vốn huy động để đáp ứng kịp thời. Ngoài ra, báo cáo này còn được sử dụng để hoạch định các giao dịch liên ngân hàng trên thị trường liên ngân hàng, đảm bảo tỷ lệ dự trữ thanh khoản luôn đáp ứng yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước.
Theo Thông tư số 22/2019/TT-NHNN quy định các tổ chức tín dụng phải xây dựng và duy trì hệ thống quản lý rủi ro thanh khoản, trong đó báo cáo ngân sách dòng tiền là một công cụ không thể thiếu. Đồng thời, Quyết định 1494/2004/QĐ-NHNN về việc ban hành quy chế quản lý tiền mặt tại các tổ chức tín dụng cũng yêu cầu phải lập kế hoạch thu chi tiền mặt định kỳ.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng báo cáo ngân sách dòng tiền khác với Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Cash Flow Statement) ở chỗ báo cáo lưu chuyển tiền tệ là báo cáo tài chính chính thức theo chuẩn mực kế toán, trong khi báo cáo ngân sách dòng tiền mang tính chất dự toán nội bộ phục vụ quản lý thanh khoản. Cần nắm rõ các thành phần cấu thành gồm: số dư đầu kỳ, dòng tiền thu vào, dòng tiền chi ra, dòng tiền ròng và số dư cuối kỳ. Ngoài ra, cần phân biệt rõ giữa ngân sách dòng tiền ngắn hạn (dưới 1 năm) phục vụ quản lý thanh khoản hàng ngày và ngân sách dòng tiền dài hạn phục vụ chiến lược phát triển.