Báo cáo niêm yết cổ phiếu lần đầu (IPO Listing Report) là văn bản do tổ chức phát hành lập và nộp cho Sở giao dịch chứng khoán cùng Ủy ban Chứng khoán Nhà nước khi đăng ký niêm yết lần đầu trên thị trường chứng khoán tập trung. Đây là tài liệu bắt buộc, cung cấp thông tin toàn diện về doanh nghiệp, tình hình tài chính, phương án phát hành và mục đích sử dụng vốn huy động được từ đợt chào bán cổ phiếu ra công chúng lần đầu. Báo cáo đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo tính minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các nhà đầu tư trên thị trường.
Báo cáo niêm yết cổ phiếu lần đầu bao gồm các nội dung chính như: thông tin tổng quan về doanh nghiệp (lịch sử hình thành, ngành nghề kinh doanh, cơ cấu tổ chức, ban lãnh đạo và cổ đông lớn); báo cáo tài chính đã được kiểm toán trong 3 năm gần nhất; phương án phát hành chi tiết gồm số lượng cổ phiếu chào bán, giá chào bán dự kiến, thời gian phát hành và đối tượng tham gia; kế hoạch sử dụng vốn thu được từ đợt IPO; cùng các yếu tố rủi ro có thể ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và giá cổ phiếu. Quy trình thực hiện gồm các bước: doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ đăng ký niêm yết, Sở giao dịch chứng khoán thẩm tra tính đầy đủ và hợp lệ, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phê duyệt, sau đó doanh nghiệp tiến hành chào bán và chính thức niêm yết trên sàn HoSE, HNX hoặc UPCoM tùy theo điều kiện đáp ứng. Báo cáo này còn là cơ sở pháp lý để cơ quan quản lý giám sát hoạt động phát hành và phát hiện các hành vi vi phạm.
Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp lớn đã thực hiện báo cáo niêm yết cổ phiếu lần đầu thành công, điển hình như các ngân hàng thương mại cổ phần Techcombank (mã chứng khoán TCB), MBBank (MBB), VPBank (VPB) niêm yết trên HoSE hay Vietcombank, BIDV, Agribank trong quá trình cổ phần hóa. Đối với lĩnh vực ngân hàng, khi một ngân hàng thương mại nhà nước thực hiện cổ phần hóa và niêm yết lần đầu, báo cáo IPO phải trình bày rõ phương án thoái vốn nhà nước, tỷ lệ cổ phần bán cho nhà đầu tư chiến lược, cổ phần bán đấu giá công khai và cổ phần ưu đãi cho cán bộ nhân viên. Một số đợt IPO đình đám có thể kể đến như đợt chào bán cổ phần lần đầu của Vietcombank năm 2007, BIDV giai đoạn 2011-2014 hay ACB, SHB niêm yết trở lại sau khi tái cơ cấu.
Báo cáo niêm yết cổ phiếu lần đầu được điều chỉnh bởi hệ thống văn bản pháp lý gồm: Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 có hiệu lực từ ngày 01/01/2021; Nghị định số 155/2020/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật Chứng khoán; Thông tư số 118/2020/TT-BTC hướng dẫn về chào bán, phát hành chứng khoán; Thông tư số 107/2016/TT-BTC về đăng ký giao dịch trên UPCoM; Quyết định của Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội về Quy chế niêm yết tương ứng. Riêng đối với tổ chức tín dụng, Nghị định số 01/2014/NĐ-CP và Nghị định số 32/2018/NĐ-CP về cổ phần hóa cũng có những quy định riêng cần tuân thủ.
Người ôn thi chứng chỉ hành nghề chứng khoán và ngân hàng cần lưu ý phân biệt rõ giữa "chào bán cổ phiếu ra công chúng" (IPO - Initial Public Offering) và "niêm yết cổ phiếu" (Listing), bởi đây là hai hành vi pháp lý khác nhau nhưng thường diễn ra đồng thời. Điều kiện niêm yết trên HoSE đòi hỏi doanh nghiệp có vốn điều lệ tối thiểu 30 tỷ đồng và hoạt động kinh doanh có lãi 2 năm liên tiếp; HNX yêu cầu vốn điều lệ từ 10 tỷ đồng; UPCoM có điều kiện đơn giản hơn chỉ cần vốn từ 5 tỷ đồng. Ngoài ra, cần nắm vững tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài (room) tối đa 30% đối với ngân hàng thương mại theo Luật Các tổ chức tín dụng 2024 và các quy định về nghĩa vụ công bố thông tin sau khi niêm yết.