Báo cáo nợ phải trả theo thời hạn đáo hạn là một báo cáo tài chính quan trọng trong hoạt động ngân hàng, trong đó toàn bộ các khoản nợ phải trả được phân loại và trình bày theo các nhóm kỳ hạn đáo hạn cụ thể như ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Báo cáo này giúp nhà quản trị và các cơ quan quản lý nhận biết cơ cấu nợ, đánh giá khả năng thanh toán và quản trị rủi ro thanh khoản của tổ chức tín dụng. Đây là một trong những công cụ thiết yếu phục vụ công tác quản trị rủi ro và tuân thủ các quy định an toàn hoạt động ngân hàng.
Theo đó, các khoản nợ phải trả bao gồm tiền gửi của khách hàng, tiền vay từ các tổ chức tín dụng khác, giấy tờ có giá đã phát hành, vốn huy động từ thị trường tài chính và các khoản nợ khác sẽ được sắp xếp theo trục thời gian đáo hạn. Báo cáo thường được xây dựng dựa trên dữ liệu từ hệ thống ngân hàng lõi, phân nhóm theo các mốc thời gian cụ thể như dưới 1 tháng, từ 1 đến 3 tháng, từ 3 đến 12 tháng, từ 1 đến 5 năm và trên 5 năm. Thông qua báo cáo này, ngân hàng có thể phân tích khoảng cách đáo hạn (maturity gap) giữa tài sản có và nợ phải trả, từ đó chủ động lập kế hoạch huy động và sử dụng vốn phù hợp. Báo cáo cũng là cơ sở để tính toán các tỷ lệ an toàn như tỷ lệ khả năng chi trả, tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn sử dụng cho vay trung dài hạn và các chỉ tiêu thanh khoản khác theo quy định.
Ví dụ, tại một ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, báo cáo nợ phải trả theo thời hạn đáo hạn có thể cho thấy: tiền gửi không kỳ hạn chiếm khoảng 25%, tiền gửi có kỳ hạn dưới 12 tháng chiếm 50%, kỳ hạn từ 1 đến 5 năm chiếm 18%, trên 5 năm chiếm 7% tổng nợ phải trả. Nếu tỷ trọng nợ ngắn hạn quá cao trong khi tài sản dài hạn lại chiếm tỷ trọng lớn, ngân hàng sẽ đối mặt với rủi ro chênh lệch kỳ hạn và rủi ro thanh khoản tiềm ẩn. Phòng Quản trị rủi ro thanh khoản thường sử dụng báo cáo này hàng ngày hoặc hàng tuần để theo dõi diễn biến dòng tiền và đưa ra cảnh báo sớm. Báo cáo cũng được trình lên Ban Tổng Giám đốc, Hội đồng quản trị trong các kỳ họp định kỳ và gửi Ngân hàng Nhà nước theo quy định về chế độ báo cáo.
Về quy định pháp lý, việc lập báo cáo nợ phải trả theo thời hạn đáo hạn được quy định trong nhiều văn bản quan trọng như Thông tư 22/2019/TT-NHNN quy định về quản trị rủi ro thanh khoản và Thông tư 17/2024/TT-NHNN về hệ thống kiểm soát nội bộ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Ngoài ra, các tổ chức tín dụng còn phải tuân thủ quy định tại Thông tư hướng dẫn chế độ báo cáo tài chính và báo cáo hoạt động ngân hàng. Theo đó, ngân hàng phải đảm bảo các tỷ lệ thanh khoản ở mức an toàn, đồng thời thực hiện kiểm tra sức chịu đựng (stress test) định kỳ dựa trên dữ liệu từ báo cáo này.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần nắm rõ báo cáo nợ phải trả theo thời hạn đáo hạn là một trong những nội dung trọng tâm của môn Quản trị rủi ro và Quản trị ngân hàng. Khi làm bài thi, thí sinh cần phân biệt được khái niệm này với Báo cáo tài sản theo thời hạn đáo hạn và hiểu rõ cách tính các tỷ lệ thanh khoản, khoảng cách đáo hạn. Ngoài ra, cần chú ý mối liên hệ giữa báo cáo này với chiến lược huy động vốn, chính sách lãi suất và quy định về giới hạn tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn sử dụng cho vay trung dài hạn của Ngân hàng Nhà nước.