Báo cáo Nợ sinh lãi (Interest-Bearing Liabilities Report) là một báo cáo tài chính quan trọng trong hệ thống báo cáo tài chính của tổ chức tín dụng, phản ánh tổng hợp các khoản nợ mà ngân hàng phải trả chi phí lãi cho người gửi tiền, tổ chức tín dụng khác và các chủ nợ khác. Báo cáo này cho thấy cơ cấu nguồn vốn có chi phí, giúp nhà quản trị đánh giá chi phí vốn và áp lực trả lãi của ngân hàng trong từng kỳ báo cáo.
Nợ sinh lãi bao gồm nhiều thành phần khác nhau, trong đó ba thành phần cốt lõi là: tiền gửi của khách hàng (gồm tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm), tiền vay từ các tổ chức tín dụng khác (vay trên thị trường liên ngân hàng, vay Ngân hàng Nhà nước, vay hợp vốc) và các giấy tờ có giá đã phát hành (chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu, trái phiếu ngân hàng). Ngoài ra, báo cáo có thể bao gồm cả các khoản vay từ tổ chức tài chính quốc tế như World Bank, ADB, và các khoản phải trả khác có tính chất chi phí lãi. Báo cáo thường được trình bày chi tiết theo từng loại nợ, kỳ hạn còn lại, loại khách hàng, loại tiền tệ và lãi suất bình quân tương ứng. Việc theo dõi nợ sinh lãi giúp ngân hàng quản trị rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất (Interest Rate Risk) và tối ưu hóa chi phí vốn.
Tại các ngân hàng thương mại cổ phần lớn ở Việt Nam như Vietcombank, BIDV hay Techcombank, báo cáo nợ sinh lãi thường cho thấy tiền gửi khách hàng chiếm khoảng 70-80% tổng nợ sinh lãi với lãi suất bình quân từ 4-6%/năm, tiền vay liên ngân hàng chiếm 10-15%, phần còn lại là giấy tờ có giá phát hành. Ví dụ, nếu tổng nợ sinh lãi của một ngân hàng là 1.000.000 tỷ đồng với lãi suất bình quân 5%/năm thì chi phí lãi hàng năm lên tới 50.000 tỷ đồng - con số này ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận ròng (NIM - Net Interest Margin) và lợi nhuận sau thuế của ngân hàng.
Về quy định pháp lý, theo Thông tư số 49/2014/TT-NHNN ngày 31/12/2014 và các thông tư sửa đổi bổ sung, hệ thống báo cáo tài chính của tổ chức tín dụng phải bao gồm các báo cáo chi tiết về nguồn vốn và các khoản nợ có lãi, đồng thời phải trình bày chi tiết theo đúng biểu mẫu quy định. Bên cạnh đó, Thông tư 200/2014/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán, hạch toán các khoản tiền gửi, tiền vay và phát hành giấy tờ có giá phù hợp với chuẩn mực kế toán Việt Nam. Ngoài ra, Thông tư 17/2020/TT-NHNN quy định về hoạt động cấp tín dụng và quản lý nợ cũng liên quan đến việc phân loại và theo dõi các khoản nợ sinh lãi của ngân hàng.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần phân biệt rõ giữa nợ sinh lãi (interest-bearing liabilities) và nợ không sinh lãi (non-interest-bearing liabilities) - trong đó nợ không sinh lãi gồm các khoản phải trả cho nhà cung cấp, nợ phải trả khác không phát sinh chi phí lãi. Cần nắm vững các chỉ tiêu quan trọng như tỷ lệ nợ sinh lãi/tổng nợ, chi phí lãi/tổng thu nhập và mối quan hệ giữa tài sản sinh lãi với nợ sinh lãi để đánh giá hiệu quả hoạt động và rủi ro lãi suất của ngân hàng. Đặc biệt, khi giải bài thi tình huống, thí sinh cần chú ý đến kỳ hạn đáo hạn và lãi suất của từng thành phần nợ sinh lãi để phân tích rủi ro tái cấp vốn.