Báo cáo tài sản thanh khoản là một loại báo cáo tài chính nội bộ và quản trị do các tổ chức tín dụng lập định kỳ, nhằm tổng hợp và phản ánh giá trị các tài sản có khả năng chuyển đổi nhanh thành tiền mặt mà không bị suy giảm đáng kể về giá trị. Đây là công cụ quan trọng giúp ngân hàng đánh giá khả năng đáp ứng các nghĩa vụ nợ đến hạn và duy trì hoạt động kinh doanh liên tục trong điều kiện bình thường cũng như khi thị trường có biến động.
Trong cấu trúc của báo cáo này, các tài sản thanh khoản thường được phân loại theo thứ tự giảm dần về tính thanh khoản. Cấp 1 bao gồm tiền mặt, tiền gửi tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), và tín phiếu NHNN – những tài sản có thể sử dụng ngay lập tức. Cấp 2 bao gồm tín phiếu kho bạc, trái phiếu chính phủ ngắn hạn, tiền gửi tại các tổ chức tín dụng khác và cho vay liên ngân hàng có kỳ hạn dưới 90 ngày. Báo cáo này được lập theo ngày hoặc theo kỳ (tuần, tháng, quý) tùy theo yêu cầu quản trị nội bộ và quy định của NHNN. Qua đó, các chỉ tiêu như tỷ lệ khả năng chi trả (Liquidity Coverage Ratio – LCR), tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (Net Stable Funding Ratio – NSFR) được tính toán và giám sát chặt chẽ. Các thông tin trong báo cáo giúp Ban lãnh đạo và Hội đồng quản trị đưa ra quyết định điều chỉnh cơ cấu tài sản, nguồn vốn phù hợp.
Tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại như Vietcombank, BIDV, Techcombank thường lập báo cáo tài sản thanh khoản hàng ngày để theo dõi dòng tiền và gửi báo cáo định kỳ cho NHNN theo mẫu quy định. Ví dụ, trong giai đoạn thị trường biến động mạnh cuối năm 2022, nhiều ngân hàng đã phải tăng tỷ trọng nắm giữ trái phiếu chính phủ và tiền gửi tại NHNN để đảm bảo tỷ lệ LCR luôn đạt mức tối thiểu 100%. Báo cáo này cũng là cơ sở để NHNN thanh tra, giám sát từ xa và đánh giá sức khỏe thanh khoản của từng tổ chức tín dụng, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời khi cần thiết.
Về cơ sở pháp lý, Báo cáo tài sản thanh khoản được quy định tại Thông tư số 36/2014/TT-NHNN ngày 17/11/2014 quy định về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 06/2023/TT-NHNN). Ngoài ra, các quy định về tỷ lệ khả năng chi trả còn được hướng dẫn tại Thông tư 17/2001/TT-NHNN và các văn bản hướng dẫn áp dụng Basel III tại Việt Nam. Từ năm 2020, NHNN cũng yêu cầu các ngân hàng áp dụng dần các tiêu chuẩn Basel III về quản trị rủi ro thanh khoản.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần nắm rõ sự khác biệt giữa tài sản thanh khoản cấp 1 và cấp 2, cách tính các tỷ lệ LCR và NSFR, cũng như ý nghĩa của từng chỉ tiêu trong báo cáo. Lưu ý rằng báo cáo tài sản thanh khoản không đồng nhất với báo cáo dòng tiền (Cash Flow Statement) trong Báo cáo tài chính – báo cáo dòng tiền phản ánh toàn bộ luân chuyển tiền tệ theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, trong khi báo cáo tài sản thanh khoản tập trung vào khả năng thanh toán và quản trị rủi ro thanh khoản. Đây là điểm hay bị nhầm lẫn trong các kỳ thi chứng chỉ nghiệp vụ ngân hàng.