o hiểm cá nhân là hình thức bảo hiểm được ký kết trực tiếp giữa công ty bảo hiểm và từng cá nhân tham gia, trong đó quyền lợi, phí bảo hiểm và điều khoản được xác định riêng cho từng người. Bảo hiểm nhóm là hình thức bảo hiểm được ký kết giữa công ty bảo hiểm và một tổ chức (doanh nghiệp, cơ quan, hiệp hội) để bảo hiểm cho tập thể các thành viên thuộc tổ chức đó theo một hợp đồng chung. Đây là hai cách thức tham gia bảo hiểm phổ biến nhất hiện nay, mỗi loại có đặc điểm riêng về thủ tục, chi phí và điều kiện tham gia.
Về cách thức hoạt động, bảo hiểm cá nhân đòi hỏi người tham gia phải tự liên hệ với công ty bảo hiểm, điền đơn và thực hiện khám sức khỏe hoặc khai báo thông tin cá nhân để được đánh giá rủi ro và tính phí. Phí bảo hiểm cá nhân thường cao hơn do chi phí quản lý cao và mức bảo hiểm được thiết kế riêng theo nhu cầu, thu nhập của từng người. Ngược lại, bảo hiểm nhóm được tổ chức mua bảo hiểm thay mặt cho các thành viên, thủ tục đơn giản hơn vì thường không yêu cầu khám sức khỏe hay khai báo y tế chi tiết. Phí bảo hiểm nhóm thấp hơn nhờ tận dụng quy mô lớn và chi phí quản lý giảm, đồng thời công ty bảo hiểm chấp nhận mức rủi ro tổng thể của cả nhóm thay vì từng người. Quyền lợi bảo hiểm nhóm có thể đồng đều hoặc phân theo cấp bậc, và thường gắn liền với thời gian làm việc tại tổ chức.
Trong thực tế ngân hàng và bảo hiểm tại Việt Nam, bảo hiểm cá nhân thường được áp dụng cho các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe tự nguyện hoặc bảo hiểm phi nhân thọ mua riêng lẻ. Ví dụ, một khách hàng đến chi nhánh ngân hàng Vietcombank để mua bảo hiểm nhân thọ của Manulife cho bản thân và gia đình là hình thức bảo hiểm cá nhân. Trong khi đó, các ngân hàng như Techcombank, VPBank thường phối hợp với doanh nghiệp bảo hiểm để cung cấp bảo hiểm nhóm cho nhân viên của các công ty lớn, hoặc chính ngân hàng mua bảo hiểm nhóm cho cán bộ công nhân viên của mình. Ngoài ra, các chương trình bảo hiểm tín dụng kèm theo khoản vay mua nhà, vay mua xe cũng thường là bảo hiểm nhóm với danh sách khách hàng vay được công ty bảo hiểm chấp thuận theo từng đợt.
Về quy định pháp lý, hoạt động bảo hiểm tại Việt Nam được điều chỉnh bởi Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đối với bảo hiểm nhóm, hợp đồng phải có danh sách thành viên tham gia hoặc tiêu chí xác định thành viên, đồng thời phải tuân thủ quy tắc bảo hiểm và điều khoản do Bộ Tài chính quy định. Thông tư 67/2023/TT-BTC hướng dẫn thực hiện Luật Kinh doanh bảo hiểm cũng quy định cụ thể về hợp đồng bảo hiểm nhóm, bao gồm việc công ty bảo hiểm có thể cấp giấy chứng nhận bảo hiểm cho từng thành viên trong nhóm. Riêng bảo hiểm nhân thọ, các điều kiện kỹ thuật và biểu phí phải được Bộ Tài chính phê duyệt trước khi áp dụng.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần nắm rõ sự khác biệt giữa hai hình thức này để phân tích các tình huống liên quan đến bancassurance và sản phẩm bảo hiểm liên kết với dịch vụ ngân hàng. Lưu ý rằng bảo hiểm nhóm không đồng nghĩa với bảo hiểm xã hội hay bảo hiểm y tế bắt buộc, đây là các loại bảo hiểm do Nhà nước tổ chức và có tính chất hoàn toàn khác. Khi so sánh cần chú ý các tiêu chí: đối tượng tham gia, người mua bảo hiểm, thủ tục tham gia, mức phí, quyền lợi và khả năng chuyển đổi giữa các hình thức. Ngoài ra, bảo hiểm nhóm có ưu điểm chi phí thấp nhưng hạn chế là quyền lợi không linh hoạt và có thể mất khi rời khỏi tổ chức, trong khi bảo hiểm cá nhân có tính cá nhân hóa cao nhưng chi phí lớn hơn.