ảo hiểm người trụ cột (Key Person Insurance) là hình thức bảo hiểm nhân thọ mà doanh nghiệp mua cho những cá nhân đóng vai trò then chốt trong tổ chức, trong đó doanh nghiệp vừa là người mua bảo hiểm vừa là người thụ hưởng. Khi người trụ cột qua đổi, bị thương tật vĩnh viễn hoặc mất khả năng lao động, doanh nghiệp sẽ nhận khoản tiền bồi thường để bù đắp những tổn thất tài chính phát sinh từ sự ra đi hoặc suy giảm năng lực của người đó.
Cơ chế hoạt động của bảo hiểm người trụ cột tương tự như một hợp đồng bảo hiểm nhân thọ thông thường, nhưng có điểm khác biệt quan trọng về mục đích và đối tượng thụ hưởng. Doanh nghiệp sẽ đánh giá giá trị đóng góp của cá nhân trụ cột dựa trên doanh thu, lợi nhuận, năng lực quản lý hoặc chuyên môn độc đáo mà họ mang lại để xác định số tiền bảo hiểm phù hợp. Phí bảo hiểm được tính dựa trên tuổi tác, tình trạng sức khỏe, nghề nghiệp và mức độ rủi ro của người được bảo hiểm. Khoản tiền bồi thường khi xảy ra sự kiện bảo hiểm sẽ được sử dụng để tuyển dụng và đào tạo người thay thế, trang trải chi phí vận hành trong giai đoạn chuyển tiếp, hoặc bù đắp khoản nợ mà doanh nghiệp có thể gánh chịu. Hợp đồng bảo hiểm này có thể được thực hiện dưới hình thức bảo hiểm có thời hạn (Term Life) hoặc bảo hiểm trọn đời (Whole Life), tùy theo nhu cầu và khả năng tài chính của doanh nghiệp. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải có lợi ích bảo hiểm hợp pháp đối với người được bảo hiểm, nghĩa là tổn thất tài chính phải thực sự xảy ra khi người trụ cột không còn khả năng làm việc.
Trong thực tế tại Việt Nam, bảo hiểm người trụ cột được các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như các công ty gia đình ưu tiên sử dụng. Ví dụ, một công ty công nghệ tại TP. Hồ Chí Minh có giám đốc kỹ thuật là người sáng lập và nắm giữ các bằng sáng chế cốt lõi có thể mua bảo hiểm cho ông này với số tiền bảo hiểm lên đến 10 tỷ đồng. Nếu không may giám đốc qua đổi, khoản tiền này sẽ giúp công ty có nguồn lực tài chính để tuyển dụng nhân sự thay thế, duy trì hoạt động kinh doanh và ổn định tâm lý cho các cổ đông còn lại. Tương tự, một doanh nghiệp xây dựng có thể mua bảo hiểm cho chủ tịch hội đồng quản trị để bảo vệ các khoản vay ngân hàng và cam kết với đối tác. Các công ty bảo hiểm như Prudential, Manulife, AIA hay Bảo Việt đều có các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ có thể được sử dụng cho mục đích này. Đây cũng là giải pháp được các ngân hàng thương mại yêu cầu khi cấp tín dụng cho doanh nghiệp có quy mô nhỏ và phụ thuộc vào một số cá nhân chủ chốt.
Về quy định pháp lý, bảo hiểm người trụ cột tại Việt Nam chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Dân sự 2015 về hợp đồng bảo hiểm và Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2023). Theo quy định, doanh nghiệp chỉ có quyền mua bảo hiểm cho người trụ cột khi chứng minh được lợi ích bảo hiểm hợp pháp, tức là doanh nghiệp sẽ chịu tổn thất tài chính thực sự nếu người đó mất đi hoặc suy giảm năng lực lao động. Ngoài ra, khoản phí bảo hiểm do doanh nghiệp chi trả cho người trụ cột có thể được tính vào chi phí hợp lý khi xác định thu nhập chịu thuế theo quy định tại Thông tư 78/2014/TT-BTC và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành. Trong trường hợp người được bảo hiểm đồng thời là cổ đông lớn hoặc người quản lý của doanh nghiệp, cần tuân thủ các quy định về công bố thông tin theo Luật Chứng khoán và các nghị định liên quan.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt bảo hiểm người trụ cột với các hình thức bảo hiểm khác trong lĩnh vực tài chính doanh nghiệp. Bảo hiểm người trụ cột không phải là bảo hiểm nhân thọ cá nhân thông thường vì người thụ hưởng là doanh nghiệp chứ không phải gia đình người được bảo hiểm. Ngoài ra, thuật ngữ này cũng cần được phân biệt với bảo hiểm tín dụng (Credit Insurance) và bảo hiểm rủi ro kinh doanh (Business Interruption Insurance) trong danh mục bảo hiểm tài sản doanh nghiệp. Khi phân tích tín dụng ngân hàng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc đánh giá doanh nghiệp có mua bảo hiểm người trụ cột hay không là một yếu tố quan trọng phản ánh mức độ quản trị rủi ro và khả năng duy trì hoạt động liên tục của doanh nghiệp đó.