Bảo hiểm thân tàu biển (Marine Hull Insurance) là một loại hình bảo hiểm tài sản trong lĩnh vực bảo hiểm hàng hải, theo đó người bảo hiểm cam kết bồi thường cho chủ tàu hoặc người được bảo hiểm những tổn thất, thiệt hại xảy ra đối với thân tàu, máy móc, trang thiết bị và các bộ phận khác của tàu biển do các rủi ro hàng hải gây ra, đổi lại chủ tàu phải trả phí bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng. Đây là sản phẩm bảo hiểm mang tính chuyên ngành cao, có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài sản cho các chủ phương tiện vận tải biển.
Theo đó, đối tượng bảo hiểm của loại hình này là toàn bộ thân tàu (hull), bao gồm vỏ tàu, các kết cấu chính, buồng máy, hệ thống động cơ, thiết bị định vị, thiết bị cứu sinh cùng các trang thiết bị cố định trên tàu. Các rủi ro được bảo hiểm thường bao gồm: mất tích toàn tàu (actual total loss), tổn thất ước tính (constructive total loss), tổn thất riêng (particular average), cứu hộ, hạm đắc, mắc cạn, cháy nổ, đâm va giữa các tàu hoặc giữa tàu với vật thể cố định, cũng như thiệt hại do thiên tai, sóng cuốn, tai nạn khi xếp dỡ hàng hóa. Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, công ty bảo hiểm sẽ tiến hành giám định thiệt hại, xác định nguyên nhân và mức độ tổn thất để chi trả bồi thường theo điều khoản hợp đồng đã ký kết. Giá trị bảo hiểm thân tàu thường được xác định dựa trên giá thị trường của con tàu hoặc giá trị đã thỏa thuận giữa hai bên tại thời điểm giao kết hợp đồng, đồng thời phí bảo hiểm được tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá trị bảo hiểm và phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi tàu, loại tàu, khu vực hoạt động và lịch sử tổn thất.
Ví dụ thực tế tại Việt Nam, một doanh nghiệp vận tải biển như Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines) sở hữu đội tàu chở hàng trọng tải lớn khai thác tuyến nội địa và quốc tế sẽ mua bảo hiểm thân tàu cho mỗi chiếc tàu với giá trị bảo hiểm có thể lên tới hàng chục triệu USD. Khi tàu gặp sự cố đâm va với phương tiện khác hoặc bị hư hỏng máy chính do nước biển xâm nhập, doanh nghiệp sẽ được công ty bảo hiểm (như Bảo Việt, PVI hay các công ty bảo hiểm phi nhân thọ chuyên ngành hàng hải) bồi thường chi phí sửa chữa hoặc giá trị tàu tùy theo mức độ tổn thất. Tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại như Vietcombank, BIDV, VietinBank khi cho vay tín dụng mua tàu biển cũng thường yêu cầu chủ tàu phải mua bảo hiểm thân tàu và lấy giấy chứng nhận bảo hiểm làm tài sản đảm bảo cho khoản vay, đảm bảo nguồn thu từ bồi thường được dùng để trả nợ ngân hàng trong trường hợp tàu gặp rủi ro.
Về khung pháp lý, hoạt động bảo hiểm thân tàu biển tại Việt Nam chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 (Luật số 95/2015/QH13) - trong đó Chương XVI quy định cụ thể về hợp đồng bảo hiểm hàng hải, các loại tổn thất hàng hải và nghĩa vụ của các bên. Bên cạnh đó, Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 (Luật số 08/2022/QH15) có hiệu lực từ ngày 01/01/2023 cùng các Nghị định hướng dẫn của Chính phủ cũng là cơ sở pháp lý quan trọng. Ngoài ra, các nguyên tắc bảo hiểm hàng hải quốc tế thông qua các Điều khoản bảo hiểm Hàng hải London (Institute Clauses) cũng được các công ty bảo hiểm Việt Nam áp dụng phổ biến, đặc biệt là Institute Time Clauses – Hulls (ITC-Hulls) phiên bản 1/10/83 và 1/11/95.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ ba khái niệm thường gây nhầm lẫn: Bảo hiểm thân tàu (Hull Insurance) bảo hiểm cho con tàu, Bảo hiểm hàng hóa (Cargo Insurance) bảo hiểm cho hàng hóa vận chuyển trên tàu, và Bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ tàu (P&I - Protection and Indemnity) bảo hiểm cho trách nhiệm pháp lý của chủ tàu đối với bên thứ ba. Ngoài ra, cần nắm vững khái niệm "tổn thất toàn bộ thực tế" và "tổn thất toàn bộ ước tính" cùng nguyên tắc "rủi ro bảo hiểm gánh chịu" (insured peril), đồng thời hiểu rõ vai trò của bảo hiểm thân tàu như một biện pháp giảm thiểu rủi ro tín dụng trong các khoản cho vay mua tàu biển - một mảng tín dụng chuyên biệt của các ngân hàng thương mại Việt Nam.