Bảo hiểm truyền thống là các sản phẩm bảo hiểm được phân phối và giao dịch thông qua mạng lưới đại lý, nhân viên kinh doanh, văn phòng công ty bảo hiểm hoặc qua các kênh ngân hàng truyền thống. Ngược lại, bảo hiểm số (Insurtech) là hình thức bảo hiểm được số hóa toàn trình, cho phép khách hàng tìm hiểu, so sánh, mua bán và yêu cầu bồi thường hoàn toàn trên nền tảng trực tuyến như website, ứng dụng di động hoặc chatbot. Hai mô hình này khác nhau căn bản về kênh phân phối, quy trình nghiệp vụ, chi phí vận hành và trải nghiệm khách hàng.
Về cách thức hoạt động, bảo hiểm truyền thống dựa trên quy trình thủ công kết hợp công nghệ hỗ trợ: khách hàng gặp trực tiếp đại lý hoặc nhân viên ngân hàng để được tư vấn, kê khai hồ sơ bằng giấy hoặc phần mềm nội bộ, ký hợp đồng vật lý hoặc điện tử qua hệ thống riêng của doanh nghiệp bảo hiểm. Quá trình thẩm định, phát hành đơn và giải quyết bồi thường thường mất từ vài ngày đến vài tuần. Trong khi đó, bảo hiểm số ứng dụng công nghệ big data, trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain và hợp đồng thông minh (smart contract) để tự động hóa phần lớn quy trình. Khách hàng có thể nhập thông tin, nhận báo giá tức thì, ký hợp đồng điện tử và nhận quyền lợi bảo hiểm chỉ trong vài phút đến vài giờ. Phí bảo hiểm trên kênh số thường thấp hơn do tiết giảm chi phí đại lý và vận hành văn phòng.
Tại Việt Nam, các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ lớn như Bảo Việt, PVI hay Bảo Minh vẫn duy trì mạng lưới đại lý truyền thống song song với nền tảng trực tuyến. Trong khi đó, những công ty khởi nghiệp Insurtech như BAOVIET (nền tảng số), VBI với VBI Care, hay LIAN (liên kết với các sàn thương mại điện tử) cung cấp các sản phẩm bảo hiểm vi mô mua theo ngày, bảo hiểm giao hàng, bảo hiểm thiết bị điện tử với thao tác hoàn toàn trên ứng dụng. Nhiều ngân hàng như Techcombank, VPBank cũng tích hợp bảo hiểm số vào ứng dụng ngân hàng số, cho phép khách hàng mua bảo hiểm nhân thọ hoặc phi nhân thọ chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại.
Về quy định pháp lý, Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2023) đã tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho hoạt động bảo hiểm điện tử, trong đó quy định về hợp đồng bảo hiểm điện tử, xác thực khách hàng và bảo mật dữ liệu. Bên cạnh đó, Nghị định 03/2023/NĐ-CP hướng dẫn về hoạt động kinh doanh bảo hiểm cũng ghi nhận vai trò của các kênh phân phối số. Thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm phải đảm bảo tính xác thực của chữ ký điện tử và quyền lợi của người được bảo hiểm khi giao dịch trên nền tảng số.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ ba khái niệm dễ nhầm lẫn: bảo hiểm truyền thống (qua đại lý, văn phòng), bảo hiểm bancassurance (phân phối qua ngân hàng) và bảo hiểm số Insurtech (qua ứng dụng, nền tảng trực tuyến). Đề thi thường hỏi về ưu nhược điểm của từng kênh phân phối, xu hướng chuyển đổi số trong ngành bảo hiểm, cũng như rủi ro liên quan đến bảo mật dữ liệu khách hàng và tuân thủ quy định phòng chống rửa tiền. Ngoài ra, cần nắm được vai trò của Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) trong việc cấp phép và giám sát các mô hình Insurtech mới nổi.