Bảo hiểm vốn vay doanh nghiệp SME (SME Loan Capital Insurance) là sản phẩm bảo hiểm nhân thọ kết hợp bảo hiểm tín dụng, được thiết kế đặc thù cho phân khúc khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ. Sản phẩm này thuộc nhóm bancassurance và gắn liền với các khoản vay tín dụng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại.
Cơ chế hoạt động của bảo hiểm vốn vay SME dựa trên nguyên tắc bảo vệ cả hai phía: ngân hàng cho vay và chủ doanh nghiệp vay vốn. Khi doanh nghiệp đăng ký vay vốn tại ngân hàng, ngân hàng sẽ yêu cầu hoặc khuyến nghị chủ doanh nghiệp tham gia hợp đồng bảo hiểm liên kết với khoản vay. Phí bảo hiểm thường được tính theo tỷ lệ phần trăm trên dư nợ khoản vay hoặc số tiền vay ban đầu, có thể đóng một lần hoặc định kỳ theo kỳ hạn trả nợ. Người được bảo hiểm là chủ doanh nghiệp hoặc người đại diện pháp luật có liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh. Trong suốt thời hạn vay, nếu chủ doanh nghiệp gặp rủi ro như tử vong, thương tật toàn bộ vĩnh viễn, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc mất khả năng thanh toán, công ty bảo hiểm sẽ chi trả toàn bộ hoặc một phần dư nợ còn lại cho ngân hàng. Nhờ đó, gia đình chủ doanh nghiệp không bị gánh nặng khoản nợ, tài sản thế chấp không bị xiết nợ, và ngân hàng bảo đảm được thu hồi vốn.
Tại Việt Nam, sản phẩm này đã được triển khai rộng rãi thông qua hợp tác giữa các ngân hàng thương mại và công ty bảo hiểm nhân thọ. Ví dụ, khi một hộ kinh doanh cá thể hoặc doanh nghiệp SME vay 2 tỷ đồng từ Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) để mở rộng sản xuất, ngân hàng có thể giới thiệu gói bảo hiểm liên kết với Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt hoặc Prudential Việt Nam. Nếu chủ doanh nghiệp không may qua đời trong thời gian trả nợ, công ty bảo hiểm sẽ thanh toán phần dư nợ 1,5 tỷ đồng còn lại, giúp gia đình giữ được tài sản đã thế chấp và ổn định cuộc sống. Các ngân hàng như Techcombank, MB, ACB, VPBank cũng có những chương trình tương tự với các đối tác bảo hiểm như Manulife, AIA, FWD hay Dai-ichi Life Việt Nam. Đây được xem là giải pháp quan trọng giúp giảm tỷ lệ nợ xấu trong phân khúc cho vay SME.
Về khung pháp lý, hoạt động bảo hiểm vốn vay doanh nghiệp SME chịu sự điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2023, thay thế Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000. Nghị định 03/2023/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ của Bộ Tài chính trong quản lý nhà nước về bảo hiểm cũng là văn bản hướng dẫn thi hành quan trọng. Ngoài ra, các quy định của Ngân hàng Nhà nước về cho vay doanh nghiệp SME như Thông tư 39/2016/TT-NHNN và các thông tư sửa đổi bổ sung cũng liên quan đến việc yêu cầu bảo đảm an toàn khoản vay.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần phân biệt rõ bảo hiểm vốn vay SME với bảo hiểm khoản vay cá nhân (Personal Loan Protection Insurance) về đối tượng và mức phí. Đồng thời, cần nắm được vai trò của bancassurance trong chiến lược đa dạng hóa thu nhập ngoài lãi của ngân hàng, cũng như hiểu rõ quyền lợi của bên vay và quyền thụ hưởng của ngân hàng trong hợp đồng bảo hiểm. Lưu ý rằng không phải mọi khoản vay SME đều bắt buộc phải mua bảo hiểm, việc tham gia thường mang tính tự nguyện trừ trường hợp ngân hàng yêu cầu theo chính sách tín dụng nội bộ.