Bảo hộ kiểu dáng công nghiệp là một chế định thuộc quyền sở hữu công nghiệp trong hệ thống sở hữu trí tuệ, nhằm bảo vệ hình dáng bên ngoài của sản phẩm được thể hiện bằng đường nét, hình khối, màu sắc hoặc sự kết hợp giữa các yếu tố này. Đối tượng bảo hộ là hình thức thẩm mỹ bên ngoài của sản phẩm, không bao gồm cấu tạo, nguyên lý kỹ thuật hay chức năng sử dụng bên trong. Chủ sở hữu kiểu dáng được cấp văn bằng bảo hộ sẽ có độc quyền sử dụng, sản xuất, kinh doanh sản phẩm mang kiểu dáng đó trong một thời hạn nhất định.
Để được bảo hộ, kiểu dáng công nghiệp phải đáp ứng ba điều kiện cơ bản: có tính mới (chưa được bộc lộ công khai trước ngày nộp đơn hoặc trước ngày ưu tiên), có tính sáng tạo (không thể được tạo ra một cách dễ dàng bởi người có hiểu biết trung bình trong lĩnh vực tương ứng) và có khả năng áp dụng công nghiệp (có thể được sản xuất hàng loạt bằng phương pháp công nghiệp hoặc thủ công nghiệp). Quy trình đăng ký bảo hộ bao gồm các bước: nộp đơn tại Cục Sở hữu trí tuệ, thẩm định hình thức, công bố đơn trên Công báo sở hữu công nghiệp, thẩm định nội dung và cuối cùng là cấp Bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp nếu đáp ứng đủ điều kiện. Thời hạn bảo hộ là 5 năm kể từ ngày nộp đơn, có thể gia hạn nhiều lần liên tiếp nhưng tổng thời hạn không vượt quá 15 năm.
Trong lĩnh vực ngân hàng Việt Nam, bảo hộ kiểu dáng công nghiệp được áp dụng rộng rãi để bảo vệ các sản phẩm tài chính đặc thù như kiểu dáng thẻ ATM, thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ, máy ATM, máy POS, thiết bị token xác thực, kiosk ngân hàng số và các phụ kiện nhận diện thương hiệu. Các ngân hàng lớn như Vietcombank, Techcombank, MB hay BIDF thường đăng ký bảo hộ kiểu dáng thẻ và thiết bị nhằm ngăn chặn hành vi sao chép, làm nhái gây ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu và quyền lợi khách hàng. Khi xảy ra tranh chấp, tổ chức tín dụng có thể sử dụng văn bằng bảo hộ làm căn cứ pháp lý để yêu cầu đối tượng vi phạm chấm dứt hành vi xâm phạm, bồi thường thiệt hại hoặc xử lý hành chính, hình sự theo quy định.
Chế định này được quy định cụ thể từ Điều 65 đến Điều 80 của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009 và 2019), Nghị định 65/2023/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về sở hữu công nghiệp, cùng các Thông tư hướng dẫn của Bộ Khoa học và Công nghệ. Cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận đơn và cấp văn bằng bảo hộ là Cục Sở hữu trí tuệ trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ. Ngoài ra, các cam kết quốc tế trong WTO thông qua Hiệp định TRIPS cũng có ý nghĩa định hướng cho hệ thống pháp luật Việt Nam về bảo hộ kiểu dáng công nghiệp.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần phân biệt rõ bảo hộ kiểu dáng công nghiệp với các hình thức bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ khác như sáng chế, giải pháp hữu ích, nhãn hiệu hay quyền tác giả. Kiểu dáng công nghiệp chỉ bảo hộ hình thức thẩm mỹ bên ngoài, không bảo hộ giải pháp kỹ thuật, cấu tạo hay chức năng sử dụng của sản phẩm. Lưu ý quan trọng: thời hạn bảo hộ tối đa 15 năm (ngắn hơn nhiều so với sáng chế 20 năm), và việc đăng ký là thủ tục bắt buộc để xác lập quyền, không có cơ chế bảo hộ tự động như quyền tác giả. Nắm vững điều kiện bảo hộ, thời hạn và quy trình đăng ký sẽ giúp xử lý chính xác các tình huống liên quan đến tài sản trí tuệ trong hoạt động ngân hàng.