Bảo toàn vốn trong khủng hoảng là chiến lược quản lý vốn mà các ngân hàng thương mại áp dụng nhằm duy trì giá trị vốn chủ sở hữu và hạn chế tổn thất tài sản khi nền kinh tế hoặc hệ thống tài chính rơi vào tình trạng bất ổn. Đây là phương pháp phòng vệ rủi ro ở mức độ cao nhất, ưu tiên bảo vệ nguồn vốn thay vì tìm kiếm lợi nhuận tăng trưởng. Chiến lược này thường được kích hoạt khi các chỉ số rủi ro hệ thống vượt ngưỡng cảnh báo hoặc khi ngân hàng chịu áp lực thanh khoản và nợ xấu gia tăng.
Trong giai đoạn khủng hoảng, ngân hàng thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp để bảo toàn vốn. Trước hết, ngân hàng hạn chế phân phối lợi nhuận bằng cổ tức, hoãn chi trả thưởng và tạm dừng mua lại cổ phiếu quỹ để giữ lại lợi nhuận sau thuế nhằm bổ sung vốn tự có. Thứ hai, ngân hàng tăng cường trích lập dự phòng rủi ro tín dụng, đồng thời siết chặt tiêu chuẩn thẩm định và cấp tín dụng cho khách hàng. Thứ ba, danh mục tài sản được tái cơ cấu theo hướng dịch chuyển sang các tài sản an toàn, thanh khoản cao như trái phiếu chính phủ, tín phiếu Kho bạc Nhà nước. Cuối cùng, ngân hàng có thể phát hành cổ phiếu mới hoặc vay vốn từ các tổ chức tài chính quốc tế để tăng vốn cấp 1 và vốn cấp 2, đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn CAR luôn đạt ngưỡng quy định.
Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009 là một ví dụ điển hình khi nhiều ngân hàng thương mại đã phải cắt giảm tỷ lệ chia cổ tức, tăng trích lập dự phòng và thận trọng trong cấp tín dụng. Trong đại dịch COVID-19, các ngân hàng lớn như Vietcombank, BIDV, VietinBank đã chủ động giảm chi phí hoạt động, đẩy mạnh thu hồi nợ xấu và thực hiện tăng vốn điều lệ để duy trì CAR trên 9% theo chuẩn Basel III. Giai đoạn 2022-2023, khi nợ xấu có xu hướng gia tăng, một số ngân hàng cỡ trung cũng đã chuyển từ chia cổ tức tiền mặt sang chia cổ phiếu nhằm giữ vốn nội tại cho hoạt động kinh doanh.
Về quy định pháp lý, Thông tư 41/2016/TT-NHNN quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu là 8% theo chuẩn Basel II và nâng lên 9% khi áp dụng Basel III. Thông tư 22/2019/TT-NHNN quy định về giới hạn phân phối lợi nhuận cũng nêu rõ ngân hàng không được chia cổ tức khi CAR xuống dưới ngưỡng quy định. Nghị định 93/2017/NĐ-CP về cơ cấu lại các tổ chức tín dụng yêu cầu các ngân hàng yếu kém phải xây dựng phương án bảo toàn và phục hồi vốn dưới sự giám sát của Ngân hàng Nhà nước.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần phân biệt rõ "bảo toàn vốn" (capital preservation) với "bảo toàn tài sản" (asset preservation) vì bảo toàn vốn tập trung vào phần vốn chủ sở hữu còn bảo toàn tài sản liên quan đến tổng tài sản ròng. Ngoài ra, cần nắm vững các khái niệm liên quan như tỷ lệ an toàn vốn CAR, vốn cấp 1, vốn cấp 2, và ngưỡng phân phối lợi nhuận bị giới hạn khi vốn không đảm bảo. Đây là nội dung thường xuất hiện trong các kỳ thi chứng chỉ hành nghề chứng khoán, chương trình CFA và các khóa đào tạo nội bộ ngân hàng.