Biện pháp can thiệp sớm về vốn là các biện pháp giám sát và xử lý kịp thời mà Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) áp dụng đối với các tổ chức tín dụng khi phát hiện dấu hiệu suy giảm về vốn, nhằm ngăn ngừa và khắc phục tình trạng này trước khi vi phạm các ngưỡng an toàn vốn theo quy định pháp luật. Đây là một công cụ quan trọng trong hệ thống giám sát an toàn hoạt động ngân hàng, giúp bảo vệ sự ổn định của hệ thống tài chính.
Theo quy định tại Thông tư số 22/2023/TT-NHNN và các văn bản hướng dẫn liên quan, biện pháp can thiệp sớm về vốn được áp dụng khi tổ chức tín dụng có tỷ lệ an toàn vốn (CAR) ở mức cảnh báo, tức là cao hơn mức tối thiểu theo quy định nhưng chưa đạt mức an toàn mong muốn. Các biện pháp này bao gồm: yêu cầu tổ chức tín dụng lập và thực hiện phương án khôi phục vốn; hạn chế phân phối lợi nhuận, trả cổ tức, tăng lương cho cán bộ quản lý; yêu cầu tăng vốn điều lệ trong một khung thời gian nhất định; hạn chế mở rộng hoạt động kinh doanh, đặc biệt là các hoạt động có rủi ro cao; giám sát chặt chẽ hơn từ phía NHNN thông qua các đoàn kiểm tra liên tục. Mục tiêu cốt lõi là tạo áp lực tích cực để ngân hàng tự điều chỉnh, tái cơ cấu nguồn vốn, đồng thời ngăn chặn sự suy giảm vốn có thể dẫn đến tình trạng mất an toàn nghiêm trọng hơn.
Ví dụ, trong giai đoạn 2022-2023, nhiều ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam có tỷ lệ CAR sụt giảm do áp lực tăng trưởng tín dụng và nợ xấu gia tăng. NHNN đã yêu cầu các ngân hàng này xây dựng lộ trình tăng vốn, hạn chế chi trả cổ tức bằng tiền mặt, đồng thời phải báo cáo định kỳ tiến độ thực hiện phương án tăng vốn. Một số ngân hàng đã phải phát hành thêm cổ phiếu hoặc thực hiện chia cổ tức bằng cổ phiếu để cải thiện hệ số an toàn vốn theo yêu cầu của cơ quan quản lý. Trường hợp ngân hàng không tuân thủ hoặc tình hình vốn tiếp tục suy giảm xuống dưới ngưỡng pháp định, NHNN có thể nâng mức can thiệp lên các biện pháp xử lý khắt khe hơn.
Về cơ sở pháp lý, các biện pháp can thiệp sớm về vốn được quy định chủ yếu tại Thông tư số 22/2023/TT-NHNN ngày 29/12/2023 quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài; Thông tư 41/2016/TT-NHNN quy định tỷ lệ an toàn vốn đối với ngân hàng thương mại; Luật các tổ chức tín dụng 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và các nghị định hướng dẫn. Ngoài ra, Thông tư 13/2018/TT-NHNN về hệ thống ngân hàng giám sát cũng là cơ sở quan trọng để NHNN phát hiện sớm và áp dụng can thiệp kịp thời.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần phân biệt rõ biện pháp can thiệp sớm về vốn với biện pháp kiểm soát đặc biệt và biện pháp tái cơ cấu. Can thiệp sớm về vốn là cấp độ nhẹ nhất trong ba cấp độ xử lý, được áp dụng khi ngân hàng chưa vi phạm ngưỡng pháp định nhưng có dấu hiệu suy giảm. Nắm vững nguyên tắc "phát hiện sớm - can thiệp sớm" là rất quan trọng vì đây là nguyên lý cốt lõi của Basel III và cũng được Việt Nam áp dụng triệt để trong giám sát an toàn vĩ mô.