Cam kết bằng văn bản trong giao dịch tín dụng là hình thức thể hiện sự thỏa thuận giữa các bên (thông thường là ngân hàng, tổ chức tín dụng với khách hàng vay vốn hoặc bên bảo lãnh) thông qua văn bản có chữ ký, đóng dấu hoặc các hình thức ghi nhận khác theo quy định pháp luật. Đây là điều kiện bắt buộc về mặt hình thức đối với các giao dịch tín dụng nhằm đảm bảo tính pháp lý, xác định rõ quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong quan hệ vay, bảo lãnh hay bảo đảm tiền vay.
Trong hoạt động ngân hàng, cam kết bằng văn bản đóng vai trò là cơ sở pháp lý quan trọng để xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt các giao dịch tín dụng. Hình thức cam kết này thường bao gồm hợp đồng tín dụng, hợp đồng bảo lãnh, hợp đồng bảo đảm (thế chấp, cầm cố, bảo lãnh của bên thứ ba), các phụ lục sửa đổi bổ sung, thư cam kết bảo lãnh, đơn đề nghị vay vốn được chấp thuận... Mỗi văn bản cam kết phải ghi rõ các nội dung thiết yếu như đối tượng, số tiền, thời hạn, lãi suất, quyền và nghĩa vụ của các bên, điều kiện thanh toán, xử lý vi phạm và phương thức giải quyết tranh chấp. Văn bản cam kết phải có chữ ký của người đại diện có thẩm quyền và được lập thành ít nhất hai bản có giá trị pháp lý như nhau, mỗi bên giữ một bản. Trong trường hợp pháp luật yêu cầu, văn bản cam kết phải được công chứng, chứng thực hoặc đăng ký giao dịch bảo đảm tại cơ quan có thẩm quyền để phát sinh hiệu lực đối kháng với bên thứ ba.
Ví dụ thực tế tại các ngân hàng thương mại Việt Nam như Vietcombank, BIDV, Techcombank hay Agribank, khi một doanh nghiệp đề nghị vay vốn đầu tư dây chuyền sản xuất, ngân hàng sẽ yêu cầu doanh nghiệp đó ký hợp đồng tín dụng bằng văn bản, đồng thời ký kết hợp đồng thế chấp tài sản bằng văn bản có công chứng đối với quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất. Trường hợp doanh nghiệp có bên thứ ba bảo lãnh, bên bảo lãnh cũng phải lập hợp đồng bảo lãnh bằng văn bản với ngân hàng. Nếu sau này xảy ra tranh chấp, ngân hàng căn cứ vào các văn bản cam kết này để yêu cầu tòa án giải quyết, xử lý tài sản bảo đảm thu hồi nợ.
Về cơ sở pháp lý, quy định về hình thức giao dịch dân sự được quy định tại Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015, trong đó các giao dịch tín dụng, bảo lãnh và bảo đảm tiền vay thuộc trường hợp phải được lập thành văn bản. Ngoài ra, Nghị định 21/2021/NĐ-CP quy định chi tiết về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ cũng yêu cầu các giao dịch bảo đảm phải lập thành văn bản, có công chứng hoặc chứng thực theo quy định. Bên cạnh đó, Thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước về cho vay, bảo lãnh và các giao dịch tín dụng cũng nhấn mạnh yêu cầu về hình thức văn bản trong toàn bộ quy trình cấp tín dụng. Luật Các tổ chức tín dụng 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2024) tiếp tục kế thừa và bổ sung các nguyên tắc về hình thức giao dịch tín dụng nhằm tăng cường an toàn hoạt động ngân hàng.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng cam kết bằng văn bản không chỉ đơn thuần là hợp đồng tín dụng mà còn bao gồm tất cả các văn bản phát sinh trong quan hệ tín dụng như đơn đề nghị vay, thư bảo lãnh, thỏa thuận bảo đảm, biên bản làm việc, thư trao đổi giữa các bên. Khi giao dịch tín dụng không tuân thủ hình thức văn bản theo yêu cầu của pháp luật thì giao dịch đó có thể bị vô hiệu hoặc không phát sinh hiệu lực đối kháng với bên thứ ba, gây rủi ro lớn cho ngân hàng. Vì vậy, việc nắm vững quy định về hình thức cam kết bằng văn bản là kiến thức nền tảng giúp thí sinh hiểu rõ cơ sở pháp lý của hoạt động tín dụng ngân hàng và vận dụng trong thực tiễn nghề nghiệp.