Cảnh báo sớm về vốn (tiếng Anh: Early Warning Indicator on Capital) là hệ thống các chỉ tiêu, ngưỡng giám sát được thiết lập nhằm phát hiện kịp thời các dấu hiệu bất thường trong mức độ an toàn vốn của tổ chức tín dụng, giúp cơ quan quản lý và chính ngân hàng nhận diện nguy cơ suy giảm vốn trước khi các tỷ lệ an toàn vốn thực tế vi phạm mức tối thiểu theo quy định pháp luật.
Hệ thống cảnh báo sớm về vốn hoạt động dựa trên việc theo dõi liên tục một tập hợp các chỉ tiêu định lượng và định tính phản ánh sức khỏe tài chính của ngân hàng, bao gồm tỷ lệ an toàn vốn (CAR), tỷ lệ vốn cấp 1 (Tier 1), tỷ lệ đòn bẩy, tốc độ tăng trưởng tài sản có rủi ro, tỷ lệ nợ xấu, lỗ lũy kế và mức độ tập trung tín dụng. Mỗi chỉ tiêu được gắn với các ngưỡng cảnh báo theo nhiều cấp độ (bình thường, cần chú ý, cảnh báo, nguy cơ) để khi chỉ tiêu vượt ngưỡng, hệ thống tự động phát tín hiệu cảnh báo. Khi tín hiệu được kích hoạt, ngân hàng phải xây dựng phương án xử lý, tăng cường vốn tự có hoặc điều chỉnh quy mô tài sản có rủi ro; đồng thời Ngân hàng Nhà nước sẽ giám sát chặt chẽ hơn, yêu cầu báo cáo định kỳ và có thể áp dụng các biện pháp phòng ngừa theo thẩm quyền.
Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, nhiều ngân hàng thương mại cổ phần từng rơi vào tình trạng cảnh báo sớm khi tỷ lệ CAR xuống dưới 9% hoặc lỗ lũy kế chiếm tỷ trọng lớn trong vốn điều lệ, buộc các ngân hàng này phải thực hiện phương án tăng vốn thông qua phát hành cổ phiếu riêng lẻ, chia cổ tức bằng cổ phiếu hoặc nhận vốn từ cổ đông chiến lược. Ví dụ, giai đoạn 2018-2020, một số ngân hàng nhỏ đã được Ngân hàng Nhà nước đưa vào diện kiểm soát đặc biệt do vi phạm hoặc có nguy cơ vi phạm các tỷ lệ an toàn vốn, đồng thời phải thực hiện đề án tái cơ cấu gắn liền với phương án tăng vốn. Hệ thống cảnh báo sớm cũng được ứng dụng trong quy trình xếp hạng tín nhiệm nội bộ và đánh giá mức độ an toàn hoạt động theo hệ thống CAMELS do Ngân hàng Nhà nước áp dụng.
Về cơ sở pháp lý, hệ thống cảnh báo sớm về vốn được quy định và hướng dẫn tại Thông tư 41/2016/TT-NHNN quy định tỷ lệ an toàn vốn đối với tổ chức tín dụng, phi ngân hàng; Thông tư 13/2018/TT-NHNN sửa đổi bổ sung Thông tư 41; Thông tư 22/2019/TT-NHNN về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của tổ chức tín dụng; cùng các văn bản hướng dẫn lộ trình áp dụng tiêu chuẩn Basel II, Basel III tại Việt Nam. Bên cạnh đó, Quyết định 1058/QĐ-NHNN phê duyệt Đề án "Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2016-2020" cũng đặt ra yêu cầu thiết lập hệ thống cảnh báo sớm toàn diện.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần nắm rõ sự khác biệt giữa cảnh báo sớm và xử lý vi phạm: cảnh báo sớm mang tính phòng ngừa, được kích hoạt trước thời điểm vi phạm tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu; trong khi các biện pháp xử lý sau vi phạm có tính bắt buộc và nặng hơn. Ngoài ra, cần nhớ rằng tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu hiện hành theo Thông tư 41 là 8% (kể từ ngày 01/01/2020 theo lộ trình Basel II) và sẽ tăng lên 9%, 10% theo lộ trình áp dụng các chuẩn mực quốc tế, vì vậy ngưỡng cảnh báo sớm thường được đặt cao hơn ngưỡng quy định tối thiểu một khoảng nhất định để tạo "vùng đệm" an toàn.