CFR vs CIF là gì?

CFR vs CIF là gì?

CFR (Cost and Freight - Tiền hàng và cước phí) và CIF (Cost, Insurance and Freight - Tiền hàng, bảo hiểm và cước phí) là hai điều kiện giao hàng thuộc bộ Incoterms do Phòng Công nghiệp và Thương mại Quốc tế (ICC - International Chamber of Commerce) ban hành, được sử dụng rất phổ biến trong thanh toán quốc tế bằng thư tín dụng (L/C - Letter of Credit). Đây là hai điều kiện giao hàng đường biển lâu đời nhất trong bộ Incoterms, hiện đang được áp dụng theo phiên bản Incoterms 2020 có hiệu lực từ ngày 01/01/2020. Mục đích chính của bộ Incoterms là tạo ra một bộ quy tắc thống nhất để phân định rạch ròi chi phí, rủi ro và nghĩa vụ giữa người mua và người bán trong giao dịch ngoại thương, tránh tranh chấp phát sinh do khác biệt về phong tục thương mại giữa các quốc gia.

Điểm khác biệt cơ bản duy nhất giữa hai điều kiện này nằm ở nghĩa vụ bảo hiểm hàng hóa. Theo đó, đối với CFR người bán chỉ chịu cước phí vận chuyển đến cảng đích đã thỏa thuận, còn người mua tự mua bảo hiểm. Ngược lại, đối với CIF, người bán phải mua thêm bảo hiểm hàng hóa với mức tối thiểu 110% giá trị hợp đồng theo điều kiện bảo hiểm mặc định của ICC là điều kiện (C) - bảo hiểm mức tối thiểu, chỉ che chắn một số rủi ro lớn như thiệt hại toàn bộ tàu, cháy nổ, mắc cạn. Điều này có nghĩa là người bán phải chịu thêm chi phí bảo hiểm ngoài cước vận chuyển, nhưng bản chất bảo hiểm vẫn nhằm bảo vệ quyền lợi của người mua - vì rủi ro đã thuộc về người mua từ khi hàng lên tàu.

Về điểm chuyển rủi ro, cả CFR và CIF đều có điểm chuyển rủi ro giống hệt nhau: rủi ro được chuyển từ người bán sang người mua khi hàng hóa được xếp lên tàu tại cảng xếp hàng (port of shipment), không phải tại cảng đến như nhiều người vẫn lầm tưởng. Nói cách khác, khi hàng qua lan can tàu tại cảng xếp hàng, mọi rủi ro mất mát, hư hỏng hàng hóa đều thuộc về người mua, mặc dù người bán vẫn phải trả cước vận chuyển đến cảng đích. Đây là đặc điểm rất quan trọng mà người làm ngân hàng và xuất nhập khẩu cần nắm rõ, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến việc khiếu nại bảo hiểm khi xảy ra tổn thất. Nếu tàu gặp nạn sau khi hàng đã qua lan can, người mua sẽ là bên yêu cầu bồi thường từ công ty bảo hiểm, không phải người bán.

Về chi phí, ở cả hai điều kiện người bán phải trả cước vận chuyển đường biển đến cảng đích đã thỏa thuận trong hợp đồng. Riêng CIF, người bán còn có nghĩa vụ ký hợp đồng bảo hiểm và trả phí bảo hiểm cho hàng hóa với số tiền bảo hiểm tối thiểu bằng 110% giá trị CIF theo điều kiện bảo hiểm mặc định ICC (C). Trong trường hợp người mua yêu cầu mức bảo hiểm cao hơn (ví dụ ICC (A) - bảo hiểm toàn bộ rủi ro, hoặc mở rộng thêm bảo hiểm chiến tranh theo Institute War Clauses (IWC) và bảo hiểm đình công theo Institute Strikes Clauses (ISC)), phần phí chênh lệch sẽ do người mua chịu và phải thỏa thuận rõ trong hợp đồng mua bán.

Về phạm vi áp dụng, cả CFR và CIF đều chỉ được sử dụng cho phương thức vận tải đường biển hoặc đường thủy nội địa (inland waterway). Khi giao hàng bằng đường hàng không, đường bộ hoặc đường sắt, hai điều kiện này không phù hợp - phải sử dụng CPT (Carriage Paid To) và CIP (Carriage and Insurance Paid To) thay thế. Việc hiểu rõ phạm vi áp dụng này giúp tránh sai sót nghiêm trọng trong hợp đồng ngoại thương và bộ chứng từ L/C.

Thuật ngữ tiếng Anh: CFR vs CIF Comparison Lĩnh vực: Thanh toán quốc tế (L/C, UCP, URC)

Đặc điểm và phân loại

Để hiểu rõ hơn về hai điều kiện này, chúng ta cùng phân tích các đặc điểm chi tiết theo bảng so sánh dưới đây:

Các dạng đặc biệt và trường hợp mở rộng cần lưu ý:

• CFR + bảo hiểm riêng của người mua: Người mua có thể mua bảo hiểm bổ sung với mức cao hơn (ví dụ ICC (A) hoặc thêm bảo hiểm chiến tranh theo Institute War Clauses) để bảo vệ hàng hóa tốt hơn, đặc biệt với hàng giá trị cao, hàng dễ hư hỏng.
• CIF với bảo hiểm nâng cao: Hai bên có thể thỏa thuận nâng mức bảo hiểm lên ICC (B) hoặc ICC (A), nhưng cần ghi rõ trong hợp đồng mua bán. Phần chênh lệch phí bảo hiểm do người mua chịu.
• Cảng xếp hàng và cảng đích phải được chỉ định rõ: Ví dụ: CFR Hải Phòng, CIF Singapore, CFR Yokohama. Nếu không chỉ định cảng cụ thể, hợp đồng có thể bị mơ hồ và phát sinh tranh chấp.
• Hợp đồng bảo hiểm khung (Open Policy): Doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn thường ký trước hợp đồng bảo hiểm khung với hãng bảo hiểm trong nước, sau đó khai báo từng lô hàng. Khi đó, dù hợp đồng là CIF, người mua vẫn có thể yêu cầu hưởng bảo hiểm theo open policy của mình.

Ví dụ thực tế trong ngành ngân hàng

Ví dụ 1: Giao dịch nhập khẩu vải theo L/C điều kiện CIF

Công ty may mặc X tại TP. Hồ Chí Minh nhập khẩu 10.000 mét vải cotton từ nhà cung cấp Hàn Quốc với tổng giá trị hợp đồng 120.000 USD theo điều kiện CIF Hải Phòng. Hợp đồng mở thư tín dụng (L/C) tại Ngân hàng A với các chứng từ quy định phải bao gồm: vận đơn đường biển gốc (Bill of Lading - B/L), hóa đơn thương mại (Commercial Invoice), và đơn bảo hiểm (Insurance Policy).

Khi hàng đến, bộ chứng từ từ nhà xuất khẩu Hàn Quốc gửi về phải có đơn bảo hiểm với số tiền bảo hiểm tối thiểu 132.000 USD (= 120.000 USD × 110%). Nếu số tiền bảo hiểm trên đơn chỉ ghi 120.000 USD, Ngân hàng A sẽ từ chối thanh toán vì vi phạm quy định bảo hiểm tối thiểu theo UCP 600 Điều 28(f). Ngược lại, nếu hợp đồng quy định điều kiện CFR Hải Phòng, đơn bảo hiểm hoàn toàn không bắt buộc - Ngân hàng A chỉ cần kiểm tra vận đơn đường biển và hóa đơn thương mại là đủ, giúp rút ngắn thời gian xử lý chứng từ từ 5 ngày xuống còn 2-3 ngày làm việc.

Ví dụ 2: Giao dịch xuất khẩu thủy sản theo L/C điều kiện CFR

Công ty Y tại Cần Thơ xuất khẩu 5 container tôm đông lạnh sang thị trường Nhật Bản theo hợp đồng trị giá 250.000 USD điều kiện CFR Kobe. Sau khi hàng được xếp lên tàu tại cảng Cát Lái (TP. Hồ Chí Minh), người mua Nhật Bản tự mua bảo hiểm cho lô hàng với mức bảo hiểm 130% giá trị CFR và điều kiện ICC (A) - bảo hiểm toàn bộ rủi ro. Trong hành trình vận chuyển qua Thái Bình Dương, một container bị hư hỏng do sóng lớn và nước biển tràn vào. Người mua Nhật Bản khiếu nại công ty bảo hiểm của họ và được bồi thường toàn bộ giá trị thiệt hại. Trường hợp này nếu dùng điều kiện CIF với bảo hiểm mặc định ICC (C), người mua có thể không được bồi thường vì rủi ro nước biển tràn vào container không nằm trong phạm vi ICC (C). Đây là bài học thực tế cho thấy tầm quan trọng của việc lựa chọn điều kiện Incoterms phù hợp với tính chất hàng hóa.

Ví dụ 3: Kiểm tra chứng từ L/C điều kiện CIF tại ngân hàng

Ngân hàng B nhận bộ chứng từ L/C CIF trị giá 500.000 USD từ ngân hàng đại lý nước ngoài. Khi kiểm tra, chuyên viên tín dụng chứng từ phát hiện:

• Vận đơn đường biển ghi cảng xếp hàng Singapore, cảng dỡ hàng TP. Hồ Chí Minh ✓
• Hóa đơn thương mại ghi đúng giá trị, số lượng, đơn giá ✓
• Đơn bảo hiểm ghi số tiền bảo hiểm 500.000 USD (chỉ bằng 100% giá trị CIF) ✗
• Đơn bảo hiểm ghi điều kiện ICC (A) nhưng L/C chỉ yêu cầu ICC (C) - phí chênh lệch chưa thỏa thuận ✗

Theo UCP 600 Điều 28(f), đơn bảo hiểm phải có số tiền bảo hiểm tối thiểu bằng 110% giá trị CIF (= 550.000 USD). Do đó, Ngân hàng B gửi thư từ chối thanh toán (Notice of Refusal) trong vòng 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận chứng từ, nêu rõ lý do sai sót về số tiền bảo hiểm và điều kiện bảo hiểm. Nếu L/C ban đầu là điều kiện CFR, đơn bảo hiểm không cần kiểm tra nên giao dịch sẽ được thanh toán suôn sẻ, tiết kiệm chi phí sửa chứng từ và tránh được tình trạng chậm giải ngân - vốn có thể ảnh hưởng đến quan hệ đối tác thương mại.

CFR vs CIF trong các ngôn ngữ khác

Câu hỏi thường gặp

CFR khác gì CIF về bản chất pháp lý?

Về bản chất pháp lý, CFR và CIF chỉ khác nhau ở nghĩa vụ mua bảo hiểm hàng hóa. Cụ thể, với CFR người bán chỉ có nghĩa vụ ký hợp đồng vận chuyển và trả cước phí đến cảng đích; người mua tự chịu trách nhiệm mua bảo hiểm từ hãng bảo hiểm mà mình lựa chọn. Ngược lại, với CIF, ngoài nghĩa vụ vận chuyển, người bán còn phải mua bảo hiểm hàng hóa với mức tối thiểu 110% giá trị CIF theo điều kiện bảo hiểm ICC (C). Điểm chuyển rủi ro và các nghĩa vụ khác hoàn toàn giống nhau - đều tại thời điểm hàng qua lan can tàu tại cảng xếp hàng (theo quy định tại Incoterms 2020).

Khi nào nên dùng CFR và khi nào nên dùng CIF?

Việc lựa chọn CFR hay CIF phụ thuộc vào thỏa thuận giữa người mua và người bán, cũng như đặc thù ngành hàng. Trong thực tế, CIF phổ biến hơn trong các giao dịch quốc tế vì người mua thường muốn người bán lo liệu trọn gói cả bảo hiểm để giảm thủ tục hành chính. Tuy nhiên, CFR lại phù hợp khi người mua muốn tự chọn hãng bảo hiểm uy tín, có chính sách bảo hiểm ưu đãi theo nhóm (open policy) hoặc khi hàng hóa có tính chất đặc thù đòi hỏi điều kiện bảo hiểm mở rộng. Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn ưa chuộng CFR để chủ động kiểm soát chi phí bảo hiểm và tận dụng mức phí ưu đãi từ hợp đồng bảo hiểm khung với các hãng bảo hiểm trong nước như Bảo Việt, PVI hay Bảo Minh.

CFR và CIF ảnh hưởng thế nào đến thời gian kiểm tra chứng từ tại ngân hàng?

Đối với L/C điều kiện CFR, bộ chứng từ ngân hàng phải kiểm tra thường đơn giản hơn (chỉ vận đơn đường biển và hóa đơn thương mại), giúp rút ngắn thời gian kiểm tra xuống còn 2-3 ngày làm việc. Ngược lại, L/C điều kiện CIF đòi hỏi ngân hàng kiểm tra thêm đơn bảo hiểm, bao gồm các yếu tố: số tiền bảo hiểm tối thiểu 110%, điều kiện bảo hiểm đúng quy định, người được bảo hiểm chính xác, ngày phát hành không muộn hơn ngày giao hàng. Thời gian kiểm tra có thể kéo dài 4-5 ngày làm việc, đôi khi phát sinh thêm yêu cầu sửa chứng từ nếu có sai sót, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân của L/C và có thể phát sinh thêm chi phí sửa chữa chứng từ từ phía nhà xuất khẩu.

Tổng kết

Tóm lại, CFR và CIF là hai điều kiện giao hàng đường biển thuộc bộ Incoterms của ICC, có điểm chung quan trọng là chuyển rủi ro tại cảng xếp hàng và người bán chịu cước vận chuyển đến cảng đích. Điểm khác biệt cốt lõi và duy nhất nằm ở nghĩa vụ bảo hiểm: CIF bắt buộc người bán mua bảo hiểm tối thiểu 110% giá trị CIF theo điều kiện ICC (C), trong khi CFR không yêu cầu bảo hiểm. Đối với người làm ngân hàng và ôn thi tuyển dụng ngân hàng, việc nắm vững sự khác biệt này cùng các quy định tại UCP 600 Điều 28 là yêu cầu bắt buộc, bởi nó quyết định tính chính xác của bộ chứng từ và quyết định thanh toán L/C có được thực hiện suôn sẻ hay không. Trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng phát triển, đặc biệt tại Việt Nam với kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt hơn 680 tỷ USD năm 2023, kiến thức về CFR và CIF không chỉ giúp ứng viên ghi điểm trong kỳ thi mà còn là nền tảng quan trọng để xử lý nghiệp vụ thanh toán quốc tế trong thực tế công việc tại các ngân hàng thương mại.