Chậm đóng phí bảo hiểm (tiếng Anh: Premium overdue) là tình trạng chủ hợp đồng bảo hiểm không thanh toán phí bảo hiểm đúng thời hạn đã cam kết trong hợp đồng bảo hiểm. Khoảng thời gian tính từ ngày đến hạn đóng phí đến thời điểm chủ hợp đồng thực tế hoàn tất nghĩa vụ tài chính được gọi là thời gian chậm đóng phí. Tình trạng này có thể dẫn đến nhiều hậu quả pháp lý khác nhau tùy theo điều khoản hợp đồng và loại hình bảo hiểm, từ việc phát sinh phí phạt cho đến mất quyền lợi bảo hiểm hoặc chấm dứt hợp đồng.
Trong thực tế, hầu hết các hợp đồng bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ đều quy định một khoảng thời gian gia hạn nộp phí (grace period), thường dao động từ 15 đến 60 ngày tùy theo sản phẩm và doanh nghiệp bảo hiểm. Trong thời gian gia hạn này, hợp đồng vẫn duy trì hiệu lực và các quyền lợi bảo hiểm vẫn được đảm bảo nếu xảy ra sự kiện bảo hiểm. Tuy nhiên, nếu chủ hợp đồng vẫn không hoàn tất nghĩa vụ đóng phí sau khi hết thời gian gia hạn, hợp đồng có thể bị tạm ngừng hiệu lực hoặc chấm dứt hoàn toàn. Ngoài ra, tùy theo thỏa thuận, chủ hợp đồng có thể phải chịu thêm lãi suất phạt do chậm nộp hoặc các chi phí phát sinh liên quan. Đối với bảo hiểm liên kết đầu tư (unit-linked), việc chậm đóng phí có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị tài khoản hợp đồng và làm giảm hiệu quả đầu tư.
Ví dụ, anh Minh ký hợp đồng bảo hiểm nhân thọ tại một công ty bảo hiểm với mức phí đóng hằng năm là 12 triệu đồng, hạn đóng vào ngày 15 tháng 3 hằng năm và thời gian gia hạn là 60 ngày. Năm 2024, do gặp khó khăn tài chính, anh đến ngày 20 tháng 4 mới hoàn tất việc đóng phí, tức là chậm 36 ngày nhưng vẫn nằm trong thời gian gia hạn nên hợp đồng vẫn còn hiệu lực. Tại các ngân hàng thương mại Việt Nam có hoạt động bancassurance mạnh như Vietcombank, BIDV hay Techcombank, hệ thống thường gửi tin nhắn SMS hoặc thông báo qua ứng dụng ngân hàng số để nhắc nhở khách hàng trước khi đến hạn đóng phí, hạn chế tình trạng chậm đóng. Trường hợp chậm đóng phí bảo hiểm liên tục nhiều kỳ mà không khắc phục, hợp đồng có thể bị mất hiệu lực hoàn toàn và chủ hợp đồng mất toàn bộ quyền lợi đã mua bảo hiểm.
Về mặt pháp lý, việc chậm đóng phí bảo hiểm được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 và các văn bản hướng dẫn thi hành của Bộ Tài chính. Theo quy định, hợp đồng bảo hiểm phải ghi rõ thời hạn đóng phí, thời gian gia hạn nộp phí và các hậu quả pháp lý khi chậm đóng phí hoặc không đóng phí. Đối với bảo hiểm bắt buộc như bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc đối với xe ô tô, việc chậm đóng phí còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 03/2023/NĐ-CP và các nghị định liên quan.
Đối với người ôn thi các chứng chỉ nghiệp vụ ngân hàng như CFA, FRM hoặc các kỳ thi nghiệp vụ bảo hiểm, cần phân biệt rõ giữa "chậm đóng phí bảo hiểm" (premium overdue) và "không đóng phí bảo hiểm" (premium default) vì hai khái niệm này có hậu quả pháp lý hoàn toàn khác nhau. Cần nắm vững khái niệm thời gian gia hạn nộp phí và ảnh hưởng của nó đến hiệu lực hợp đồng bảo hiểm. Trong bối cảnh bancassurance ngày càng phát triển tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại cần có quy trình quản lý rủi ro chặt chẽ liên quan đến việc chậm đóng phí của khách hàng, đặc biệt khi sản phẩm bảo hiểm được liên kết với các khoản vay tín dụng.