Chỉ định thầu vs Đấu thầu là gì?
Trong hoạt động đầu tư công, mua sắm công và quản lý tài chính công tại Việt Nam, chỉ định thầu (tiếng Anh: Direct Appointment hay Sole-source Procurement) và đấu thầu (tiếng Anh: Bidding hay Public Tendering) là hai phương thức lựa chọn nhà thầu được pháp luật quy định cụ thể, đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn vốn ngân sách nhà nước cũng như vốn của các doanh nghiệp có vốn đầu tư công. Sự khác biệt cốt lõi giữa hai phương thức này nằm ở mức độ cạnh tranh, tính công khai, phạm vi áp dụng và cơ chế kiểm soát rủi ro trong thực tiễn triển khai.
Đấu thầu là quy trình bên mời thầu công khai thông báo rộng rãi đến cộng đồng nhà thầu trên phạm vi toàn quốc hoặc quốc tế, sau đó tiếp nhận và đánh giá hồ sơ dự thầu của các đơn vị tham gia dựa trên các tiêu chí đã được công bố trước đó. Nguyên tắc cơ bản của đấu thầu là công bằng (Fairness), minh bạch (Transparency), cạnh tranh (Competition) và hiệu quả kinh tế (Economic Efficiency). Trong khi đó, chỉ định thầu là phương thức bên mời thầu chủ động đánh giá năng lực của các nhà thầu tiềm năng và lựa chọn trực tiếp một nhà thầu đủ điều kiện để mời tham gia thực hiện gói thầu, không thông qua quy trình cạnh tranh rộng rãi. Chỉ định thầu được xem là ngoại lệ chứ không phải nguyên tắc mặc định trong hệ thống pháp luật đấu thầu Việt Nam.
Về bản chất pháp lý, hai phương thức này được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 ngày 26/11/2013 (sau đây gọi tắt là Luật Đấu thầu 2013) và Nghị định 63/2014/NĐ-CP ngày 26/06/2014 hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà thầu. Cụ thể, Điều 18 của Luật Đấu thầu 2013 liệt kê 7 hình thức lựa chọn nhà thầu, bao gồm: đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chỉ định thầu, đàm phán giá, mua sắm trực tiếp, tự thực hiện và đấu giá. Mỗi hình thức có phạm vi áp dụng, quy trình thủ tục và yêu cầu pháp lý riêng biệt. Trong đó, đấu thầu rộng rãi là hình thức được ưu tiên áp dụng mặc định, còn chỉ định thầu chỉ được áp dụng trong những trường hợp được luật định cụ thể tại Điều 26 của Luật này.
**Thuật ngữ tiếng