Chi phí sử dụng vốn cổ phần (Cost of Equity - COE) là tỷ suất sinh lời tối thiểu mà các cổ đông kỳ vọng nhận được khi góp vốn vào ngân hàng, phản ánh chi phí cơ hội của phần vốn chủ sở hữu trong tổng nguồn vốn hoạt động. Về bản chất, đây là mức bù đắp mà nhà đầu tư đòi hỏi cho việc chấp nhận rủi ro khi nắm giữ cổ phiếu ngân hàng thay vì đầu tư vào các tài sản tài chính khác ít rủi ro hơn.
Trong thực tiễn quản trị tài chính ngân hàng, COE được xác định phổ biến nhất thông qua mô hình Định giá tài sản vốn (CAPM) theo công thức: COE = Rf + β × (Rm - Rf), trong đó Rf là lãi suất phi rủi ro (thường dựa trên lãi suất trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 10 năm), β là hệ số rủi ro hệ thống đo lường mức biến động của cổ phiếu ngân hàng so với thị trường chung, và (Rm - Rf) là phần bù rủi ro thị trường. Bên cạnh CAPM, các ngân hàng còn có thể ước tính COE thông qua mô hình chiết khấu cổ tức (DDM) hoặc mô hình đa nhân tố Fama-French. COE đóng vai trò là thành phần bắt buộc trong tính toán chi phí vốn bình quân gia quyền (WACC), đồng thời là cơ sở để so sánh với tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) nhằm đánh giá hiệu quả hoạt động và khả năng tạo giá trị cho cổ đông. Khi ROE lớn hơn COE, ngân hàng đang tạo ra giá trị thặng dư; ngược lại, nếu ROE nhỏ hơn COE, ngân hàng đang phá hủy giá trị vốn cổ phần.
Trong hệ thống ngân hàng Việt Nam, COE được các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết như Vietcombank, BIDV, Techcombank, MB hay ACB sử dụng làm tham chiếu trong việc hoạch định chiến lược tăng vốn, xây dựng chính sách cổ tức và quyết định cơ cấu danh mục tín dụng. Ví dụ, khi một ngân hàng dự kiến phát hành thêm cổ phiếu để đáp ứng tỷ lệ an toàn vốn CAR theo Thông tư hướng dẫn Basel II/III tại Việt Nam, ban lãnh đạo cần so sánh COE với chi phí huy động từ các kênh khác (tiền gửi, vay liên ngân hàng, phát hành giấy tờ có giá) để lựa chọn phương án tối ưu. Ngoài ra, COE còn là yếu tố quan trọng trong mô hình tính giá trị kinh tế gia tăng (EVA) mà nhiều ngân hàng Việt Nam đang dần áp dụng để đo lường hiệu quả quản trị theo chuẩn quốc tế.
Về khung pháp lý liên quan, việc quản lý vốn và xác định chi phí sử dụng vốn tại các ngân hàng thương mại Việt Nam chịu sự điều chỉnh của các văn bản quan trọng như Thông tư số 41/2016/TT-NHNN quy định tỷ lệ an toàn vốn theo Basel II, Thông tư số 22/2019/TT-NHNN và các nghị định hướng dẫn Luật các Tổ chức tín dụng 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng ban hành các hướng dẫn về hệ thống xếp hạng nội bộ (IRB) và tiêu chuẩn an toàn vốn theo lộ trình áp dụng Basel III, trong đó yêu cầu các ngân hàng phải có khung quản trị rủi ro chặt chẽ, bao gồm cả việc đo lường và kiểm soát chi phí vốn.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng COE là khái niệm thường xuất hiện trong các môn thi về Quản trị tài chính ngân hàng, Phân tích báo cáo tài chính và Quản lý rủi ro. Khi làm bài, thí sinh cần phân biệt rõ COE với chi phí sử dụng vốn vay (Cost of Debt - COD) và nắm vững công thức tính WACC = (E/V) × COE + (D/V) × COD × (1 - T), đồng thời hiểu được mối quan hệ giữa COE, ROE và giá trị kinh tế gia tăng EVA = (ROE - COE) × Vốn chủ sở hữu. Một lỗi thường gặp là nhầm lẫn giữa COE (chi phí cơ hội) với tỷ lệ cổ tức thực tế chi trả, bởi COE phản ánh kỳ vọng dài hạn của nhà đầu tư chứ không đơn thuần là dòng tiền cổ tức hiện tại.