Cho vay tiêu dùng theo pháp luật là hoạt động cấp tín dụng của các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và công ty tài chính đối với cá nhân nhằm phục vụ các nhu cầu sinh hoạt, tiêu dùng cá nhân, không phải cho mục đích sản xuất, kinh doanh hay đầu tư. Hoạt động này được điều chỉnh chặt chẽ bởi hệ thống văn bản pháp luật chuyên ngành về ngân hàng, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các quy định hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN). Đây là một trong những lĩnh vực tín dụng đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc về minh bạch thông tin, bảo vệ khách hàng và giới hạn lãi suất.
Theo quy định pháp luật, các tổ chức được phép thực hiện cho vay tiêu dùng bao gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã, công ty tài chính và các tổ chức tín dụng khác có đủ điều kiện theo quy định. Khách hàng vay là cá nhân người Việt Nam hoặc người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự và chứng minh được khả năng trả nợ. Hình thức cho vay tiêu dùng rất đa dạng, bao gồm cho vay mua sắm hàng hóa trả góp, cho vay tiền mặt phục vụ đời sống, cho vay qua thẻ tín dụng và cho vay mua nhà, xe phục vụ nhu cầu cá nhân. Hợp đồng cho vay tiêu dùng phải được lập thành văn bản, ghi rõ các điều khoản về lãi suất, thời hạn, phương thức trả nợ, quyền và nghĩa vụ của các bên theo quy định pháp luật. Ngoài ra, việc cho vay phải đảm bảo nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, công bằng và không được ép buộc khách hàng thông qua các điều khoản bất lợi.
Ví dụ thực tế trong hệ thống ngân hàng Việt Nam, khách hàng cá nhân có thể vay tiêu dùng tại Vietcombank để mua xe ô tô phục vụ đi lại, vay tại FE Credit hoặc Home Credit để mua đồ điện tử trả góp, hoặc sử dụng thẻ tín dụng của Techcombank, Sacombank để chi tiêu cho nhu cầu cá nhân. Các khoản vay tiêu dùng thường có giá trị từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng, thời hạn từ 6 tháng đến 7 năm tùy theo mục đích và tổ chức cho vay. Gần đây, các công ty tài chính như Shinhan Finance, Mirae Asset cũng đẩy mạnh cho vay tiêu dùng với quy trình nhanh gọn, giải ngân trong ngày thông qua ứng dụng di động, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người dân. Tuy nhiên, khách hàng cần đọc kỹ hợp đồng, đặc biệt là các điều khoản về lãi suất, phí phạt trả nợ trước hạn và điều kiện chấm dứt hợp đồng.
Về mặt pháp lý, hoạt động cho vay tiêu dùng chịu sự điều chỉnh chủ yếu của các văn bản pháp luật sau: Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định về điều kiện cấp tín dụng; Thông tư 39/2016/TT-NHNN quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng; Thông tư 43/2016/TT-NHNN quy định về cho vay tiêu dùng của công ty tài chính; Nghị định 39/2014/NĐ-CP về hoạt động của công ty tài chính và cho thuê tài chính; Bộ luật Dân sự 2015 quy định về hợp đồng vay tài sản; Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010 bảo vệ quyền lợi của người vay. Ngoài ra, Thông tư 18/2019/TT-NHNN cũng hướng dẫn về an toàn cho vay tiêu dùng nhằm kiểm soát rủi ro tín dụng.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng cho vay tiêu dùng có một số điểm khác biệt quan trọng so với cho vay sản xuất kinh doanh: không chấp nhận tài sản hình thành từ vốn vay làm tài sản bảo đảm đối với khoản vay phục vụ đời sống; tỷ lệ vốn vay trên giá trị tài sản bảo đảm (LTV) được quy định cụ thể; công ty tài chính chỉ được cho vay tiêu dùng mà không được cho vay sản xuất kinh doanh; lãi suất cho vay tiêu dùng do các bên thỏa thuận nhưng không vượt quá giới hạn theo quy định. Đặc biệt, cần nắm vững nguyên tắc "có tài sản bảo đảm hoặc không có tài sản bảo đảm đều phải đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng" theo Thông tư 39/2016/TT-NHNN, cũng như quy định về hạn chế cho vay đối với một khách hàng và người có liên quan để đảm bảo an toàn hoạt động tín dụng.