Chức năng tuân thủ là gì?

Chức năng tuân thủ là gì?

Chức năng tuân thủ (Compliance Function) là bộ phận chuyên trách được tổ chức tại tổ chức tín dụng với nhiệm vụ giám sát, kiểm tra và đảm bảo việc tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành, quy chuẩn của cơ quan quản lý nhà nước và các quy định nội bộ của tổ chức tín dụng. Đây là chức năng quan trọng trong hệ thống quản trị rủi ro của ngân hàng, đóng vai trò như một cơ chế kiểm soát nội bộ độc lập, giúp phát hiện và ngăn ngừa các vi phạm pháp luật, bảo vệ uy tín và lợi ích của tổ chức tín dụng cũng như quyền lợi của khách hàng.

Tại sao Chức năng tuân thủ quan trọng trong ngân hàng?

Chức năng tuân thủ đóng vai trò then chốt trong hoạt động của mọi tổ chức tín dụng bởi những lý do sau:

• Đảm bảo tuân thủ pháp luật: Giám sát việc chấp hành nghiêm túc các quy định của Ngân hàng Nhà nước, pháp luật về tiền tệ, ngân hàng và các luật liên quan như Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Phòng chống rửa tiền, giúp ngân hàng tránh các rủi ro pháp lý nghiêm trọng.

• Bảo vệ uy tín và thương hiệu: Các vi phạm tuân thủ có thể dẫn đến bị phạt nặng, đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép. Bộ phận tuân thủ giúp phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn, bảo vệ hình ảnh của ngân hàng trước công chúng và đối tác.

• Phòng ngừa rủi ro hoạt động: Rà soát các sản phẩm, quy trình và chính sách mới trước khi triển khai giúp loại bỏ các điểm yếu có thể gây ra thiệt hại tài chính hoặc tranh chấp pháp lý.

• Nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp: Hoạt động tuân thủ tốt thể hiện sự cam kết của ban lãnh đạo đối với thực hành quản trị tốt, tạo niềm tin cho cổ đông, nhà đầu tư và cơ quan quản lý.

Cách hoạt động của Chức năng tuân thủ

Bộ phận tuân thủ hoạt động theo nguyên tắc độc lập, không chịu sự can thiệp của các bộ phận kinh doanh khi thực hiện nhiệm vụ giám sát. Quy trình hoạt động chính bao gồm:

Quy trình rà soát trước khi triển khai sản phẩm mới:

1. Bộ phận kinh doanh đề xuất sản phẩm/quy trình mới
2. Bộ phận tuân thủ tiếp nhận hồ sơ và kiểm tra tính pháp lý
3. Đánh giá sự phù hợp với các quy định hiện hành
4. Phát hành văn bản chấp thuận hoặc kiến nghị điều chỉnh
5. Theo dõi việc triển khai theo đúng nội dung đã phê duyệt

Hoạt động giám sát định kỳ:

• Theo dõi các thay đổi về quy định pháp luật và cập nhật vào hệ thống nội bộ
• Thực hiện kiểm tra tuân thủ định kỳ theo kế hoạch đã được phê duyệt
• Đào tạo nhân viên về các quy định liên quan
• Phát hiện và báo cáo các vi phạm tiềm ẩn

Cơ chế báo cáo: Bộ phận tuân thủ báo cáo định kỳ hoặc đột xuất cho Hội đồng quản trị và Ban điều hành về tình hình tuân thủ, đồng thời phối hợp với bộ phận kiểm toán nội bộ và quản lý rủi ro để xây dựng hệ thống kiểm soát toàn diện.

Cơ sở pháp lý: Thông tư 13/2018/TT-NHNN ngày 18/5/2018 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về kiểm soát nội bộ hoạt động của tổ chức tín dụng quy định rõ: tổ chức tín dụng phải thiết lập bộ phận tuân thủ độc lập, đủ năng lực và thẩm quyền để thực hiện chức năng giám sát tuân thủ.

Ví dụ thực tế

Ví dụ 1: Rà soát sản phẩm tín dụng mới

Ngân hàng A muốn triển khai gói tín dụng dành cho khách hàng doanh nghiệp nhỏ với lãi suất ưu đãi 6%/năm trong 12 tháng đầu. Trước khi ra mắt, bộ phận tuân thủ thực hiện rà soát toàn bộ hồ sơ pháp lý bao gồm: quy trình cấp tín dụng, hợp đồng cho vay, biểu phí và các điều khoản liên quan.

Qua kiểm tra, bộ phận tuân thủ phát hiện:

• Hạn mức cho vay tối đa 5 tỷ đồng/chủ tịch doanh nghiệp chưa phù hợp với quy định về nhóm khách hàng liên quan
• Điều khoản về phạt trả nợ trước hạn chưa đảm bảo quyền lợi hợp lý cho khách hàng theo Bộ luật Dân sự

Bộ phận tuân thủ kiến nghị điều chỉnh hai nội dung trên trước khi triển khai, giúp Ngân hàng A tránh được rủi ro pháp lý tiềm ẩn.

Ví dụ 2: Giám sát phòng chống rửa tiền

Khách hàng B mở tài khoản tại Ngân hàng A và thực hiện 47 giao dịch chuyển tiền với tổng giá trị 8,5 tỷ đồng trong 30 ngày, trong khi thu nhập khai báo hàng năm chỉ 500 triệu đồng. Hệ thống giám sát giao dịch của bộ phận tuân thủ tự động phát hiện bất thường, kích hoạt quy trình xác minh nguồn tiền theo Luật Phòng chống rửa tiền 2022. Sau khi yêu cầu khách hàng giải trình và xuất trình chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp, bộ phận tuân thủ kết luận đây là giao dịch hợp lệ của doanh nghiệp xuất nhập khẩu và lưu hồ sơ pháp lý đầy đủ.

Phân biệt với thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp trong đề thi

Câu 1: Nguyên tắc cốt lõi của chức năng tuân thủ trong tổ chức tín dụng là gì?

• A. Tối đa hóa lợi nhuận cho ngân hàng
• B. Đảm bảo tính độc lập khi thực hiện giám sát
• C. Hỗ trợ bộ phận kinh doanh bán sản phẩm nhanh hơn
• D. Thực hiện theo chỉ đạo của Ban điều hành

Câu 2: Thông tư nào của Ngân hàng Nhà nước quy định về kiểm soát nội bộ hoạt động của tổ chức tín dụng, trong đó có yêu cầu thiết lập bộ phận tuân thủ?

• A. Thông tư 39/2016/TT-NHNN
• B. Thông tư 13/2018/TT-NHNN
• C. Thông tư 22/2016/TT-NHNN
• D. Thông tư 16/2020/TT-NHNN

Câu 3: Sự khác biệt chính giữa chức năng tuân thủ và chức năng kiểm toán nội bộ là gì?

• A. Tuân thủ chỉ kiểm tra hoạt động tín dụng, kiểm toán kiểm tra toàn bộ
• B. Tuân thủ tập trung vào đảm bảo tuân thủ pháp luật, kiểm toán đánh giá hiệu quả hệ thống kiểm soát
• C. Hai chức năng này giống hệt nhau về mục tiêu và phạm vi
• D. Tuân thủ hoạt động trước khi kiểm toán nội bộ được thành lập

Tổng kết

Chức năng tuân thủ là bộ phận không thể thiếu trong hệ thống quản trị rủi ro của mọi tổ chức tín dụng, đảm bảo hoạt động kinh doanh tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật và chuẩn mực của ngành ngân hàng. Nguyên tắc độc lập là yếu tố cốt lõi giúp bộ phận tuân thủ thực hiện hiệu quả vai trò giám sát, phát hiện và ngăn ngừa các vi phạm tiềm ẩn.

Khi ôn thi vào vị trí liên quan đến kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro ngân hàng, thí sinh cần nắm vững cơ sở pháp lý, phân biệt rõ ràng giữa chức năng tuân thủ với các chức năng liên quan như kiểm toán nội bộ và quản lý rủi ro. Hãy luyện tập với các câu hỏi trắc nghiệm và tình huống thực tế để củng cố kiến thức, chúc các bạn thi thành công!