Đánh giá tính đầy đủ vốn (Capital Adequacy Assessment) là quy trình nội bộ của ngân hàng nhằm xác định và đo lường xem mức vốn tự có hiện tại có đủ khả năng hấp thụ các tổn thất phát sinh từ toàn bộ rủi ro trong hoạt động kinh doanh hay không, đảm bảo ngân hàng duy trì được sự an toàn và ổn định trong cả điều kiện hoạt động bình thường lẫn các tình huống căng thẳng. Đây là một trong những trụ cột quan trọng của Basel II, Basel III và là yêu cầu bắt buộc theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đối với các tổ chức tín dụng.
Quy trình đánh giá tính đầy đủ vốn bao gồm nhiều bước có hệ thống, từ việc nhận diện tất cả các loại rủi ro mà ngân hàng phải đối mặt (bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động và các rủi ro khác như rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất trên sổ ngân hàng), đến việc đo lường và lượng hóa mức độ rủi ro bằng các phương pháp định lượng phù hợp. Ngân hàng cần thực hiện các kịch bản stress test để kiểm tra khả năng chịu đựng của vốn trước các cú sốc kinh tế bất lợi, đồng thời xây dựng kế hoạch cấp vốn (Capital Plan) dựa trên kết quả đánh giá. Quá trình này cần được thực hiện định kỳ, liên tục và có sự tham gia của cả Hội đồng quản trị, Ban điều hành cùng các bộ phận chức năng liên quan nhằm đảm bảo tính khách quan và hiệu quả.
Tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại phải tuân thủ quy trình đánh giá tính đầy đủ vốn theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN và các văn bản hướng dẫn liên quan về tỷ lệ an toàn vốn. Ví dụ, một ngân hàng thương mại cổ phần lớn tại Việt Nam phải duy trì tỷ lệ CAR (Capital Adequacy Ratio) tối thiểu 8% theo quy định, nhưng trong thực tế nhiều ngân hàng phải duy trì mức cao hơn (10-12%) để đáp ứng yêu cầu quản trị rủi ro nội bộ và đối phó với các tình huống căng thẳng như khủng hoảng kinh tế, sụt giảm tăng trưởng tín dụng, hoặc gia tăng nợ xấu. Kết quả đánh giá tính đầy đủ vốn là cơ sở để ngân hàng hoạch định chiến lược tăng trưởng tài sản có rủi ro, quyết định phát hành cổ phiếu tăng vốn, hoặc điều chỉnh danh mục kinh doanh cho phù hợp với khả năng chịu đựng rủi ro.
Theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN quy định tỷ lệ an toàn vốn đối với tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, các ngân hàng phải đảm bảo tỷ lệ vốn tự có/tổng tài sản có rủi ro tối thiểu 8% (trong đó vốn cấp 1 tối thiểu 6%). Ngoài ra, Thông tư 13/2018/TT-NHNN về hệ thống kiểm soát nội bộ cũng yêu cầu ngân hàng phải xây dựng quy trình đánh giá tính đầy đủ vốn như một phần không thể thiếu của khung quản trị rủi ro. Các ngân hàng áp dụng Basel II theo Quyết định 1605/QĐ-NHNN và Quyết định 2345/QĐ-NHNN thì quy trình ICAAP (Internal Capital Adequacy Assessment Process) phải được thực hiện một cách toàn diện và chặt chẽ hơn.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần phân biệt rõ giữa Đánh giá tính đầy đủ vốn (ICAAP) và Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR). Trong khi CAR là chỉ tiêu định lượng tuân thủ quy định pháp luật, ICAAP là quy trình nội bộ toàn diện bao gồm cả yếu tố định tính và định lượng, có tính đến các rủi ro không nằm trong tính toán CAR theo quy định. Ngoài ra, cần nắm vững khái niệm vốn cấp 1 (Tier 1) gồm vốn cấp 1 cốt lõi (CET1) và vốn cấp 1 bổ sung, vốn cấp 2 (Tier 2), cùng các loại tài sản có rủi ro theo từng nhóm (0%, 20%, 50%, 100%, 150%, 250%) để có thể vận dụng linh hoạt trong các tình huống tính toán cụ thể. Việc hiểu rõ ICAAP cũng giúp trả lời tốt các câu hỏi về quản trị rủi ro, quy định Basel và thực tiễn quản lý vốn tại các ngân hàng Việt Nam hiện nay.