Đòn bẩy tối đa và vốn là khái niệm trong quản lý vốn ngân hàng, thể hiện mức giới hạn cao nhất mà ngân hàng có thể sử dụng vốn tự có để tài trợ cho tài sản có rủi ro và các khoản phơi nhiễm. Tỷ lệ đòn bẩy (Leverage Ratio) là chỉ tiêu an toàn vốn đo lường mối quan hệ giữa vốn cấp 1 và tổng mức phơi nhiễm, được xem là "rào chắn" cuối cùng bảo vệ ngân hàng trước những rủi ro không lường trước được, bổ sung cho các tiêu chuẩn vốn dựa trên rủi ro (RWA).
Vốn cấp 1 (Tier 1 Capital) bao gồm vốn cấp 1 cốt lõi (Common Equity Tier 1) như vốn điều lệ, thặng dư vốn cổ phần, quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ, lợi nhuận chưa phân phối và các khoản dự phòng. Tổng mức phơi nhiễm (Total Exposure) bao gồm toàn bộ tài sản trên bảng cân đối kế toán và các khoản mục ngoại bảng đã được quy đổi theo hệ số rủi ro tín dụng. Công thức tính cụ thể là: Tỷ lệ đòn bẩy = (Vốn cấp 1 / Tổng mức phơi nhiợm) × 100%. Theo khuyến nghị Basel III, tỷ lệ đòn bẩy tối thiểu phải đạt 3%, song hầu hết ngân hàng Việt Nam duy trì ở mức 5-8% nhằm đảm bảo dung lượng đệm vốn an toàn. Đòn bẩy tối đa cho phép ngân hàng tính toán giới hạn mở rộng tài sản phù hợp với quy mô vốn hiện có, từ đó kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng và đầu tư một cách bền vững.
Ví dụ, nếu một ngân hàng có vốn cấp 1 là 100.000 tỷ đồng và đặt mục tiêu tỷ lệ đòn bẩy 8% thì tổng mức phơi nhiễm tối đa được phép là 1.250.000 tỷ đồng. Con số này là căn cứ để hội đồng tín dụng và ban điều hành xây dựng kế hoạch tăng trưởng tín dụng, mở rộng đầu tư trong năm tài chính. Tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại lớn như Vietcombank, BIDV, Techcombank, MB đều công bố tỷ lệ đòn bẩy trong báo cáo thường niên và báo cáo an toàn vốn theo quy định, đồng thời chịu sự giám sát chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước thông qua hệ thống báo cáo tuân thủ định kỳ.
Về quy định pháp lý, Thông tư 22/2019/TT-NHNN ngày 15/11/2019 quy định về các giới hạn, tỷ lệ đảm bảo an toàn hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (thay thế Thông tư 36/2014 và Thông tư 06/2016) quy định rõ tỷ lệ đòn bẩy tối thiểu là 3% tại Khoản 4 Điều 10 và được tính dựa trên vốn cấp 1 chia cho tổng mức phơi nhiợm. Ngoài ra, các văn bản liên quan bao gồm Thông tư 41/2016/TT-NHNN về tỷ lệ an toàn vốn (CAR), Nghị định 102/2018/NĐ-CP về cho vay của tổ chức tín dụng, và Thông tư hướng dẫn áp dụng Basel II/III tại Việt Nam cũng quy định chi tiết các tiêu chuẩn vốn.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ ba chỉ tiêu an toàn vốn quan trọng gồm: tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR) dựa trên rủi ro, tỷ lệ đòn bẩy (Leverage Ratio) không dựa trên rủi ro, và tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn (MLR). Cần nhớ rằng tỷ lệ đòn bẩy là biện pháp bổ sung quan trọng cho CAR, giúp ngăn chặn tình trạng vốn mỏng và tích lũy tài sản ngoại bảng. Khi làm bài thi, hãy chú ý đến cách tính tổng mức phơi nhiễm có bao gồm các khoản bảo lãnh, thư tín dụng và các cam kết ngoại bảng khác hay không, vì đây thường là điểm hay được hỏi trong các đề thi chứng chỉ nghiệp vụ ngân hàng.