Đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản là văn bản do chủ nợ, con nợ hoặc những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan gửi đến Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu mở thủ tục phá sản đối với một doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc chủ thể kinh doanh cá thể đang lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng để khởi xướng quy trình giải quyết phá sản theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành.
Đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản phải đáp ứng các điều kiện luật định về hình thức và nội dung. Người nộp đơn cần chứng minh doanh nghiệp có khoản nợ quá hạn từ ba tháng trở lên và không có khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn. Tùy theo chủ thể khởi kiện, hồ sơ kèm theo đơn sẽ khác nhau: nếu là chủ nợ thì cần cung cấp các tài liệu chứng minh khoản nợ; nếu là con nợ thì phải kèm theo báo cáo tài chính, bảng cân đối kế toán và phương án phục hồi hoặc thanh lý tài sản. Sau khi nhận đơn, Tòa án sẽ xem xét tính hợp lệ, thụ lý đơn và tiến hành các bước tố tụng tiếp theo như mở hội nghị chủ nợ, chỉ định quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý tài sản. Toàn bộ quy trình này nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan và đảm bảo tài sản được phân chia một cách công bằng, minh bạch.
Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản thường được các ngân hàng thương mại sử dụng như biện pháp cuối cùng khi khách hàng vay vốn không thể trả nợ dù đã áp dụng nhiều biện pháp xử lý như đàm phán, cơ cấu lại nợ, xiết nợ tài sản đảm bảo nhưng vẫn không thu hồi được. Ví dụ, một ngân hàng có thể nộp đơn yêu cầu phá sản đối với doanh nghiệp bất động sản đã vay hàng trăm tỷ đồng nhưng dự án đình trệ, không có khả năng thanh toán. Ngược lại, chính doanh nghiệp cũng có thể tự nộp đơn phá sản để được bảo hộ, tổ chức lại hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc thanh lý tài sản trả nợ theo một quy trình pháp lý chặt chẽ, tránh bị các chủ nợ truy đòi rời rạc gây mất trật tự.
Về mặt pháp lý, đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản được quy định chi tiết tại Luật Phá sản năm 2014 (Luật số 51/2014/QH13) và các văn bản hướng dẫn thi hành. Cụ thể, Điều 5, Điều 36 và các điều từ Điều 38 đến Điều 42 của Luật Phá sản quy định rõ về quyền nộp đơn, điều kiện nộp đơn, hồ sơ và thủ tục nộp đơn. Ngoài ra, Nghị quyết số 03/2012/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Luật Phá sản cũng là căn cứ quan trọng. Đối với tổ chức tín dụng, Nghị định số 26/2014/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các quy định riêng về kiểm soát đặc biệt cũng liên quan mật thiết.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần ghi nhớ rằng đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản không phải là đơn khởi kiện dân sự thông thường mà là thủ tục tố tụng đặc biệt do pháp luật về phá sản điều chỉnh. Chủ thể có quyền nộp đơn bao gồm: chủ nợ, con nợ, cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ 20% số cổ phần phổ thông trở lên (đối với công ty cổ phần), tập thể người lao động tại doanh nghiệp. Nắm vững các điều kiện về nghĩa vụ nợ quá hạn, thời hạn giải quyết và quyền ưu tiên thanh toán của các chủ nợ là chìa khóa để làm tốt các câu hỏi liên quan trong kỳ thi nghiệp vụ ngân hàng.