Đơn yêu cầu thi hành án trong tranh chấp ngân hàng là văn bản pháp lý do người được thi hành án là ngân hàng, tổ chức tín dụng hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài gửi đến cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền để yêu cầu cưỡng chế thi hành bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân liên quan đến các khoản tín dụng, nợ xấu hay tranh chấp tài sản bảo đảm. Đây là công cụ pháp lý cuối cùng trong chuỗi quy trình thu hồi nợ, được sử dụng khi bên có nghĩa vụ (con nợ) không tự nguyện thi hành án dù đã có bản án, quyết định có hiệu lực.
Đơn yêu cầu thi hành án phải tuân thủ hình thức và nội dung theo quy định của Luật Thi hành án dân sự, bao gồm các thông tin về người yêu cầu, người phải thi hành án, nội dung bản án, số tiền hoặc tài sản phải thi hành, đồng thời kèm theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Chủ nợ là ngân hàng phải nộp đơn trong thời hạn 5 năm kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật; nếu quá thời hạn này, quyền yêu cầu thi hành án sẽ mất đi trừ trường hợp có lý do bất khả kháng. Sau khi nhận đơn, Chi cục Thi hành án dân sự ra quyết định thi hành án và tiến hành các biện pháp cưỡng chế như phong tỏa tài khoản, kê biên tài sản, bán đấu giá tài sản bảo đảm, trừ tiền từ tài khoản ngân hàng của con nợ. Trong trường hợp tài sản bảo đảm là bất động sản, ngân hàng có quyền yêu cầu áp dụng thủ tục rút gọn để đẩy nhanh tiến độ xử lý.
Ví dụ thực tế, khi Ngân hàng A khởi kiện Công ty B về khoản vay 50 tỷ đồng quá hạn và được Tòa án nhân dân cấp cao tuyên buộc Công ty B phải trả nợ gốc, lãi và chi phí, sau thời hạn 10 ngày mà Công ty B không tự nguyện thi hành án, Ngân hàng A nộp đơn yêu cầu thi hành án kèm bản án đã có hiệu lực đến Chi cục Thi hành án dân sự nơi Công ty B đặt trụ sở. Chi cục sẽ ra quyết định thi hành án và phối hợp với ngân hàng nơi con nợ mở tài khoản để phong tỏa, trừ tiền; đồng thời kê biên, bán đấu giá tài sản bảo đảm (nhà xưởng, đất đai) để thanh toán khoản nợ. Một số vụ việc tại các ngân hàng thương mại cổ phần lớn như Vietcombank, BIDV, Techcombank cho thấy đơn yêu cầu thi hành án là công cụ quan trọng giúp ngân hàng xử lý nợ xấu có tài sản bảo đảm, đặc biệt trong bối cảnh VAMC chuyển giao các khoản nợ đã xử lý tài sản về ngân hàng gốc.
Về cơ sở pháp lý, đơn yêu cầu thi hành án trong tranh chấp ngân hàng được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Thi hành án dân sự 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014 và 2022), đặc biệt các điều 30, 31, 32 về quyền yêu cầu thi hành án và thời hiệu; Nghị định 33/2020/NĐ-CP hướng dẫn thi hành một số điều của Luật THA dân sự; kết hợp với Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 về hiệu lực của bản án và Luật Các tổ chức tín dụng 2024 quy định về xử lý tài sản bảo đảm. Ngoài ra, Nghị quyết 42/2017/QH14 về thí điểm xử lý nợ xấu cũng tạo cơ sở cho ngân hàng rút ngắn thủ tục thu hồi nợ, trong đó việc thi hành án được tiến hành song song với quyền bán tài sản bảo đảm không qua bước thi hành án khi có đủ điều kiện theo quy định.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng đơn yêu cầu thi hành án có thời hiệu 5 năm và chỉ được nộp khi bản án đã có hiệu lực pháp luật mà bên có nghĩa vụ không tự nguyện thi hành; phân biệt rõ giữa "thi hành án tự nguyện" và "cưỡng chế thi hành án"; biết rằng chủ thể yêu cầu phải là ngân hàng đã được tuyên thắng kiện hoặc bên nhận chuyển giao quyền yêu cầu theo thỏa thuận; đồng thời ghi nhớ trình tự thủ tục nộp đơn, thời hạn xử lý của cơ quan thi hành án là 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn đủ điều kiện.