Đồng bảo lãnh trong tín dụng là gì?

Đồng bảo lãnh trong tín dụng là gì?

Đồng bảo lãnh trong tín dụng (Joint Guarantee in Credit) là một trong những hình thức bảo đảm nghĩa vụ nợ quan trọng nhất trong hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng. Theo đó, hai hoặc nhiều cá nhân, tổ chức cùng cam kết liên đới (joint and several liability) thực hiện nghĩa vụ trả nợ thay cho bên được bảo lãnh khi bên này vi phạm nghĩa vụ với bên cho vay. Điểm đặc biệt của hình thức này là bên nhận bảo lãnh (ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng) có quyền yêu cầu bất kỳ người bảo lãnh nào thực hiện toàn bộ nghĩa vụ tài chính mà không cần tuân theo thứ tự ưu tiên nào, không cần lần lượt đòi từng người, và không cần chứng minh đã cố gắng thu hồi từ bên vay chính trước.

Về cơ chế hoạt động, đồng bảo lãnh được thiết lập dựa trên nguyên tắc nghĩa vụ liên đới giữa những người bảo lãnh. Khi người vay không thanh toán được khoản nợ đến hạn, tổ chức tín dụng có quyền đòi toàn bộ số tiền nợ gốc, lãi trong hạn, lãi quá hạn và phí phạt từ bất cứ người đồng bảo lãnh nào. Người bảo lãnh bị đòi trước sẽ phải hoàn thành nghĩa vụ thay, sau đó có quyền yêu cầu những người còn lại hoàn trả phần tỷ lệ tương ứng theo thỏa thuận nội bộ hoặc theo quy định pháp luật dân sự. Hình thức này khác hoàn toàn với bảo lãnh riêng lẻ, ở đó mỗi người chỉ chịu trách nhiệm giới hạn trong phần cam kết của mình và bên cho vay chỉ được đòi phần đó.

Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, đồng bảo lãnh được áp dụng phổ biến trong nhiều trường hợp cho vay doanh nghiệp và cá nhân. Hình thức này giúp tăng cường khả năng thu hồi nợ cho bên cho vay, đồng thời tạo áp lực buộc các bên phải cùng kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng khoản vay. Chính vì mức độ rủi ro cao cho người bảo lãnh, các ngân hàng thường yêu cầu đồng bảo lãnh kèm theo các điều kiện về năng lực tài chính, lịch sử tín dụng và mối quan hệ rõ ràng giữa người bảo lãnh với người vay.

Thuật ngữ tiếng Anh: Joint Guarantee in Credit (Joint and Several Guarantee) Lĩnh vực: Pháp lý

Đặc điểm và phân loại

Đặc điểm nhận biết của đồng bảo lãnh

Phân loại các hình thức bảo lãnh liên quan

Các trường hợp miễn trừ trách nhiệm bảo lãnh

• Bên được bảo lãnh đã thanh toán đầy đủ nghĩa vụ trước thời điểm đòi bảo lãnh.
• Hợp đồng bảo lãnh bị hủy bỏ, vô hiệu theo quy định pháp luật.
• Bên cho vay và bên được bảo lãnh sửa đổi nghĩa vụ mà không có sự đồng ý bằng văn bản của người bảo lãnh.
• Thời hiệu yêu cầu thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh đã hết theo quy định (thông thường là 03 năm kể từ ngày nghĩa vụ đến hạn).
• Người bảo lãnh chứng minh được sự gian dối của bên cho vay.

Ví dụ thực tế trong ngành ngân hàng

Ví dụ 1: Cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ

Công ty TNHH Hai Thành Viên X do ông Nguyễn Văn A và bà Trần Thị B đồng sở hữu vay vốn tại Ngân hàng A với số tiền 5 tỷ đồng trong thời hạn 36 tháng để mở rộng dây chuyền sản xuất. Cả hai thành viên góp vốn ký hợp đồng đồng bảo lãnh với ngân hàng. Sau 18 tháng, doanh nghiệp thua lỗ, mất khả năng thanh toán, dư nợ còn 3,8 tỷ đồng gồm cả lãi quá hạn. Ngân hàng A gửi thông báo đòi nợ đến ông A và yêu cầu ông A thanh toán toàn bộ số tiền trên trong vòng 15 ngày. Ông A không thể đòi ngân hàng phải đòi bà B trước vì đây là nghĩa vụ liên đới. Sau khi ông A thanh toán thay, ông có quyền yêu cầu bà B hoàn trả 1,9 tỷ đồng (50% theo tỷ lệ vốn góp).

Ví dụ 2: Cho vay mua bất động sản

Anh Lê Minh C và chị Hoàng Thị D (vợ chồng) vay mua căn hộ trị giá 3,2 tỷ đồng tại Ngân hàng B, số tiền vay là 2,4 tỷ đồng trong 240 tháng. Do cả hai cùng đứng tên quyền sở hữu tài sản, ngân hàng yêu cầu đồng bảo lãnh giữa hai vợ chồng. Trường hợp anh C mất việc, không có khả năng đóng lãi trong 6 tháng liên tiếp, ngân hàng có quyền yêu cầu chị D thanh toán toàn bộ khoản nợ còn lại khoảng 2,35 tỷ đồng. Chị D không thể viện cớ "đây là nghĩa vụ của chồng tôi" để từ chối vì hợp đồng bảo lãnh đã ghi rõ tính liên đới.

Ví dụ 3: Cho vay khởi nghiệp có bảo lãnh của người thân

Anh Phạm Văn E 28 tuổi khởi nghiệp mở quán cà phê, vay 800 triệu đồng tại Ngân hàng A trong 60 tháng. Vì anh E chưa có lịch sử tín dụng, ngân hàng yêu cầu bố mẹ anh (ông Phạm Văn F và bà Nguyễn Thị G) cùng ký hợp đồng đồng bảo lãnh với mức bảo lãnh toàn bộ khoản vay. Khi quán cà phê thua lỗ, dư nỉ 620 triệu đồng, ngân hàng có quyền đòi bất kỳ người nào trong số ba người (anh E, ông F hoặc bà G). Nếu ngân hàng chọn đòi ông F trước, ông F buộc phải trả 620 triệu đồng, sau đó đòi lại một phần từ anh E và bà G. Bài học ở đây là người bảo lãnh phải cân nhắc kỹ năng lực tài chính trước khi cam kết.

Ví dụ 4: Đồng bảo lãnh giữa các công ty trong cùng tập đoàn

Tập đoàn H gồm 3 công ty con, cùng vay vốn 50 tỷ đồng tại Ngân hàng B để thực hiện dự án đầu tư chung. Ba công ty ký hợp đồng đồng bảo lãnh cho khoản vay. Khi một công ty con không trả được phần nợ của mình, ngân hàng có quyền yêu cầu một trong hai công ty còn lại trả thay toàn bộ phần nợ đó. Điều này tạo áp lực buộc cả ba công ty phải theo dõi chặt chẽ dòng tiền của nhau, vì bất kỳ thành viên nào gặp khó khăn đều có thể ảnh hưởng đến hai thành viên còn lại.

Đồng bảo lãnh trong tín dụng trong các ngôn ngữ khác

Câu hỏi thường gặp

Đồng bảo lãnh trong tín dụng khác gì so với bảo lãnh riêng lẻ?

Đồng bảo lãnh áp dụng nguyên tắc nghĩa vụ liên đới, nghĩa là bên cho vay có quyền yêu cầu bất kỳ người bảo lãnh nào trả toàn bộ khoản nợ mà không cần lần lượt đòi từng người. Trong khi đó, bảo lãnh riêng lẻ (several guarantee) quy định rõ mỗi người chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi phần cam kết của mình, ví dụ ba người bảo lãnh mỗi người 33% thì bên cho vay chỉ được đòi mỗi người tối đa 33% tổng nợ. Như vậy, đồng bảo lãnh có mức độ rủi ro cao hơn cho người bảo lãnh nhưng đem lại sự bảo vệ tốt hơn cho ngân hàng.

Khi nào cần biết về đồng bảo lãnh trong tín dụng?

Kiến thức về đồng bảo lãnh đặc biệt cần thiết trong các trường hợp sau: (1) Khi bạn là thành viên góp vốn của công ty TNHH hai thành viên trở lên và có kế hoạch vay vốn ngân hàng; (2) Khi bạn được yêu cầu đứng ra bảo lãnh cho người thân (vợ/chồng, con cái, bố mẹ) trong các khoản vay mua nhà, vay kinh doanh; (3) Khi bạn làm việc tại bộ phận tín dụng, pháp chế hoặc quản lý rủi ro của ngân hàng và cần thẩm định hồ sơ bảo đảm; (4) Khi ôn thi tuyển dụng ngân hàng vào các vị trí quan hệ khách hàng, tín dụng, kiểm toán nội bộ. Đây là thuật ngữ thường xuất hiện trong các bài thi phỏng vấn về nghiệp vụ tín dụng và pháp lý ngân hàng.

Đồng bảo lãnh trong tín dụng ảnh hưởng thế nào đến khách hàng?

Đối với người vay, đồng bảo lãnh giúp tăng khả năng được phê duyệt khoản vay vì ngân hàng có thêm chủ thể chịu trách nhiệm, đặc biệt với khách hàng có lịch sử tín dụng mỏng hoặc tài sản bảo đảm chưa đủ. Tuy nhiên, với người đứng ra bảo lãnh, rủi ro là rất lớn vì họ có thể bị đòi toàn bộ khoản nợ bất kỳ lúc nào người vay vi phạm nghĩa vụ. Ngoài ra, việc trở thành người đồng bảo lãnh còn ảnh hưởng đến CIC (Credit Information Center) - Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia, tức là lịch sử tín dụng của chính người bảo lãnh sẽ bị ghi nhận nợ xấu nếu phải trả thay. Vì vậy, các chuyên gia ngân hàng luôn khuyến cáo khách hàng chỉ nên đồng bảo lãnh khi thực sự hiểu rõ mức độ trách nhiệm và có đủ năng lực tài chính dự phòng.

Tổng kết

Đồng bảo lãnh trong tín dụng là một trong những biện pháp bảo đảm tín dụng hiệu quả nhất, đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng lợi ích giữa bên cho vay và bên vay. Điểm cốt lõi của hình thức này là tính liên đới giữa những người bảo lãnh, cho phép ngân hàng đòi toàn bộ khoản nợ từ bất kỳ ai trong số họ mà không phải tuân theo thứ tự ưu tiên. Về mặt pháp lý, đồng bảo lãnh được điều chỉnh bởi Bộ luật Dân sự 2015 và các văn bản hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước, đặc biệt là Thông tư 39/2016/TT-NHNN. Đối với ứng viên thi tuyển dụng ngân hàng, việc nắm vững khái niệm này không chỉ giúp trả lời tốt các câu hỏi phỏng vấn về nghiệp vụ tín dụng mà còn là nền tảng để hiểu sâu hơn các vấn đề pháp lý phức tạp trong hoạt động ngân hàng thương mại. Hãy luôn nhớ rằng đồng bảo lãnh là con dao hai lưỡi: rất có lợi cho ngân hàng nhưng tiềm ẩn rủi ro lớn cho người bảo lãnh, do đó cần cân nhắc kỹ lưỡng trước khi ký kết bất kỳ hợp đồng bảo lãnh nào.