Đường cong nhu cầu vốn dự báo là đồ thị biểu diễn mối quan hệ giữa nhu cầu vốn pháp định dự kiến của ngân hàng với các yếu tố tác động theo trục thời gian trong một khoảng nhất định, thường từ 3 đến 5 năm tới. Công cụ này mô tả cách nhu cầu vốn của tổ chức tín dụng thay đổi khi quy mô tín dụng mở rộng, danh mục rủi ro biến động hoặc yêu cầu an toàn vốn tăng lên theo thời gian. Đây là một thành phần quan trọng trong quy trình quản lý vốn nội bộ và hoạch định chiến lược tài chính dài hạn của ngân hàng.
Để xây dựng đường cong nhu cầu vốn dự báo, ngân hàng phải xác định các biến số đầu vào gồm tốc độ tăng trưởng tín dụng kế hoạch, tỷ lệ tài sản có trọng số rủi ro (RWA), hệ số rủi ro theo từng danh mục và yêu cầu vốn tối thiểu theo quy định pháp luật hiện hành. Dựa trên các kịch bản tăng trưởng khác nhau như kịch bản cơ sở, lạc quan và bi quan, ngân hàng sẽ ước lượng nhu cầu vốn tương ứng tại từng mốc thời gian, sau đó nối các điểm dữ liệu này lại để hình thành đường cong. Trục hoành thường thể hiện thời gian tính theo năm hoặc quý, còn trục tung biểu diễn nhu cầu vốn cần thiết dưới dạng tỷ lệ phần trăm trên tài sản có rủi ro hoặc giá trị tuyệt đối bằng đồng Việt Nam. Kết quả đầu ra giúp ban lãnh đạo đánh giá cần tăng vốn bằng cách phát hành cổ phiếu mới, tăng vốn tự có từ lợi nhuận giữ lại hay tìm kiếm các nguồn bổ sung vốn khác trong tương lai.
Tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại cổ phần lớn như Vietcombank, BIDV hay Techcombank đều xây dựng đường cong nhu cầu vốn dự báo nhằm đáp ứng yêu cầu vốn pháp định và phục vụ công tác đánh giá nội bộ về mức đủ vốn. Chẳng hạn, một ngân hàng có tổng tài sản 500.000 tỷ đồng dự kiến tăng trưởng tín dụng bình quân 15%/năm thì nhu cầu vốn pháp định tương ứng với chỉ tiêu CAR tối thiểu sẽ tăng dần qua các năm, đòi hỏi phải có kế hoạch bổ sung vốn chi tiết. Việc ứng dụng đường cong này giúp ngân hàng chủ động trong việc phát hành thêm cổ phiếu, tăng vốn điều lệ hoặc thoái vốn đầu tư để đảm bảo luôn tuân thủ quy định an toàn vốn của Ngân hàng Nhà nước.
Về quy định pháp lý liên quan, Thông tư 41/2016/TT-NHNN hướng dẫn áp dụng tỷ lệ an toàn vốn theo Basel II tại Việt Nam quy định các tổ chức tín dụng phải xây dựng kế hoạch vốn và thực hiện quy trình đánh giá nội bộ về mức đủ vốn (ICAAP). Nghị định 93/2017/NĐ-CP quy định về điều kiện vốn đối với tổ chức tín dụng cũng yêu cầu duy trì hệ số an toàn vốn tối thiểu và có phương án dự phòng kịp thời khi nhu cầu vốn biến động. Các thông tư hướng dẫn sau này về áp dụng Basel III cũng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu lập kế hoạch vốn trung và dài hạn.
Người ôn thi ngân hàng cần lưu ý đường cong nhu cầu vốn dự báo gắn liền với trụ cột 2 (Pillar 2) của Basel II về quy trình giám sát rủi ro và yêu cầu vốn tối thiểu. Đề thi thường tập trung vào cách xây dựng đường cong, phân tích các kịch bản và ứng dụng của nó trong hoạch định chiến lược vốn tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Cần phân biệt rõ khái niệm này với đường cong lợi suất (yield curve) hay đường cong Phillips trong kinh tế học vĩ mô để tránh nhầm lẫn khi làm bài.