eKYC (Electronic Know Your Customer) hay còn gọi là xác thực khách hàng điện tử, là phương thức định danh và xác minh danh tính khách hàng được thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử, không yêu cầu khách hàng đến trực tiếp quầy giao dịch. Đây là phiên bản số hóa của quy trình KYC truyền thống, cho phép ngân hàng và tổ chức tài chính nhận biết khách hàng một cách nhanh chóng, chính xác và tuân thủ các quy định phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố.
Quy trình eKYC hoạt động dựa trên nhiều công nghệ tiên tiến kết hợp với nhau. Khách hàng sẽ cung cấp hình ảnh căn cước công dân (CCCD) gắn chip hoặc giấy tờ tùy thân qua ứng dụng ngân hàng, hệ thống sử dụng công nghệ OCR (nhận dạng ký tự quang học) để trích xuất thông tin, NFC để đọc dữ liệu từ chip CCCD, sau đó thực hiện so khớp khuôn mặt (face matching) giữa ảnh chân dung chụp trực tiếp với ảnh trên giấy tờ thông qua công nghệ sinh trắc học và kiểm tra "sự sống" (liveness detection) để chống giả mạo. Một số trường hợp còn kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư qua VNeID hoặc hệ thống xác thực của Bộ Công an để đối chiếu thông tin. Toàn bộ quá trình diễn ra trong vài phút, thay vì hàng giờ chờ đợi tại quầy như phương thức truyền thống.
Tại Việt Nam, eKYC đã trở thành tiêu chuẩn bắt buộc trong gần như tất cả ngân hàng thương mại, đặc biệt là các ngân hàng số như MBBank, Techcombank, VPBank, TPBank, Vietcombank, BIDV hay các ví điện tử MoMo, ZaloPay, VNPay. Ví dụ, khi khách hàng muốn mở tài khoản thanh toán mới, chỉ cần tải ứng dụng ngân hàng, chụp hai mặt CCCD gắn chip, xác nhận khuôn mặt bằng cách quay video ngắn hoặc chụp ảnh selfie có hành động (chớp mắt, quay đầu theo hướng dẫn), tài khoản sẽ được mở ngay trên điện thoại mà không cần đến chi nhánh. Các fintech và công ty chứng khoán cũng ứng dụng eKYC để mở tài khoản giao dịch trực tuyến cho nhà đầu tư.
Về khung pháp lý, eKYC tại Việt Nam được điều chỉnh bởi nhiều văn bản quan trọng. Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022 (có hiệu lực từ ngày 01/3/2023) quy định nghĩa vụ cập nhật thông tin nhận biết khách hàng và cho phép áp dụng phương thức điện tử. Quyết định 2345/QĐ-NHNN ngày 18/12/2023 của Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các tổ chức tín dụng áp dụng xác thực sinh trắc học đối với giao dịch chuyển tiền có giá trị lớn (từ 10 triệu đồng trở lên cho mỗi giao dịch hoặc tổng giá trị giao dịch trong ngày vượt 20 triệu đồng) kể từ ngày 01/7/2024. Thông tư 17/2024/TT-NHNN quy định về mở và sử dụng tài khoản thanh toán cho phép mở tài khoản bằng phương thức điện tử có xác thực CCCD gắn chip. Ngoài ra còn có Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Căn cước công dân 2023 (sửa đổi) và Luật An toàn thông tin mạng làm cơ sở pháp lý bổ sung.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng eKYC không chỉ đơn thuần là công nghệ mà còn là công cụ tuân thủ phòng chống rửa tiền và bảo vệ khách hàng trong giao dịch số. Cần phân biệt rõ giữa eKYC (xác thực danh tính khi mở tài khoản hoặc thực hiện giao dịch) với xác thực giao dịch (authentication) khi thanh toán. Đặc biệt, từ ngày 01/7/2024, ngân hàng không được phép cho phép khách hàng chuyển tiền vượt ngưỡng quy định nếu chưa hoàn tất xác thực sinh trắc học khớp với dữ liệu sinh trắc học lưu trữ trong chip CCCD hoặc trong cơ sở dữ liệu của hệ thống. Đây là câu hỏi thường gặp trong các kỳ thi vị trí giao dịch viên, quan hệ khách hàng và chuyên viên tuân thủ tại ngân hàng.