EXW vs FOB là gì?

EXW vs FOB là gì?

EXW (Ex Works – Giao hàng tại xưởng) và FOB (Free On Board – Giao hàng lên tàu) là hai điều khoản thương mại quốc tế quan trọng thuộc bộ Incoterms do Phòng Công nghiệp và Thương mại Quốc tế (ICC – International Chamber of Commerce) ban hành. Bộ Incoterms quy định thống nhất trách nhiệm, chi phí và rủi ro giữa người mua và người bán trong giao nhận hàng hóa xuyên biên giới, đặc biệt có ý nghĩa pháp lý và nghiệp vụ to lớn khi kết hợp với Thư tín dụng (L/C – Letter of Credit) theo UCP 600 (Uniform Customs and Practice for Documentary Credits, ICC Publication No. 600 – 2007). Hai điều khoản này phân biệt nhau rõ ràng ở điểm chuyển giao hàng hóa (point of delivery), phạm vi trách nhiệm thông quan, nghĩa vụ bốc xếp và thời điểm chuyển rủi ro (transfer of risk).

Cụ thể, đối với điều khoản EXW, người bán chỉ có trách nhiệm tối thiểu là giao hàng tại xưởng, nhà máy hoặc kho của mình; toàn bộ chi phí vận chuyển nội địa, bốc xếp, thông quan xuất khẩu (export clearance), cước vận tải quốc tế, bảo hiểm hàng hóa (cargo insurance) và mọi rủi ro phát sinh từ thời điểm hàng rời khỏi xưởng đều thuộc về người mua. Trong khi đó, với điều khoản FOB, người bán chịu trách nhiệm đưa hàng lên tàu tại cảng xếp hàng (port of shipment), hoàn tất thủ tục thông quan xuất khẩu và chịu mọi chi phí, rủi ro cho đến khi hàng thực sự vượt qua mạn tàu (ship's rail) hoặc được đặt lên boong tàu/dưới boong tàu theo tập quán hàng hải; sau thời điểm đó, mọi rủi ro và chi phí vận chuyển đường biển chuyển hoàn toàn sang người mua. FOB có hai biến thể phổ biến là FOB Vessel (FOB Vạn) áp dụng cho hàng rời (bulk cargo) và FOB Container áp dụng cho hàng container, trong đó FOB Vessel vẫn là lựa chọn phổ biến nhất trong giao thương quốc tế truyền thống.

Thuật ngữ tiếng Anh: EXW vs FOB Comparison Lĩnh vực: Thanh toán quốc tế (L/C, UCP, URC)

Đặc điểm và phân loại

Bảng so sánh chi tiết EXW và FOB

Phân loại 11 điều khoản trong Incoterms 2020

• Nhóm E – Giao hàng tại điểm xuất phát: Chỉ có EXW – người bán giao hàng tại xưởng, trách nhiệm thấp nhất.
• Nhóm F – Giao hàng cho người chuyên chở: FCA (Free Carrier), FAS (Free Alongside Ship), FOB (Free On Board) – người bán giao hàng cho người chuyên chở do người mua chỉ định.
• Nhóm C – Giao hàng chính: CFR (Cost and Freight), CIF (Cost, Insurance and Freight), CPT (Carriage Paid To), CIP (Carriage and Insurance Paid To) – người bán trả cước nhưng rủi ro chuyển tại điểm giao.
• Nhóm D – Giao hàng đến điểm đích: DAP (Delivered at Place), DPU (Delivered at Place Unloaded), DDP (Delivered Duty Paid) – người bán chịu trách nhiệm tối đa đến điểm đến.

Lưu ý quan trọng cho người ôn thi

• EXW là điều khoản duy nhất người mua chịu cả thông quan xuất, điều này khiến EXW không phù hợp lắm với giao dịch quốc tế thuần túy.
• FAS và FOB chỉ áp dụng cho vận tải đường biển hoặc đường thủy nội địa; không dùng cho đường hàng không, đường bộ hay đường sắt.
• CIF và CIP là hai điều khoản bắt buộc người bán mua bảo hiểm với mức tối thiểu 110% giá trị hàng hóa (CIP theo Incoterms 2020 tăng lên 110%, trước đây CIF chỉ 110%).
• CFR vs FOB: Cùng điểm giao hàng trên tàu, nhưng CFR người bán trả cước vận tải quốc tế đến cảng dỡ, còn FOB người mua trả cước.
• Khi áp dụng với L/C, chứng từ vận tải (Bill of Lading) phải ghi đúng cảng giao hàng và điều khoản Incoterms theo quy định trong L/C.

Ví dụ thực tế trong ngành ngân hàng

Ví dụ 1: Doanh nghiệp xuất khẩu gạo tại Đồng bằng sông Cửu Long

Công ty Xuất nhập khẩu Nông sản A tại Cần Thơ ký hợp đồng bán 5.000 tấn gạo trị giá 2,5 triệu USD cho nhà nhập khẩu tại Philippines với hai phương án:

• Phương án EXW Cần Thơ: Công ty chỉ cần giao hàng tại kho của mình ở Cần Thơ. Nhà nhập khẩu Philippines phải tự thuê xe vận chuyển từ Cần Thơ ra cảng Cần Thơ hoặc cảng Hải Phòng (khoảng cách hơn 1.700 km), tự làm thủ tục thông quan xuất khẩu, tự thuê tàu biển. Chi phí logistics nội địa ước tính 25.000 – 30.000 USD do người mua gánh chịu. Phía ngân hàng phục vụ của Philippines sẽ kiểm tra bộ chứng từ L/C bao gồm Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice), Phiếu đóng gói (Packing List), Giấy chứng nhận xuất khẩu và Vận đơn đường biển (Bill of Lading – B/L) với điều khoản "EXW Can Tho" ghi rõ trên chứng từ.

• Phương án FOB Hải Phòng: Công ty phải tự vận chuyển gạo từ kho Cần Thơ ra cảng Hải Phòng (chi phí nội địa khoảng 20.000 USD), làm thủ tục thông quan xuất khẩu, thuê cầu cảng bốc hàng lên tàu. Khi hàng được xếp lên tàu, rủi ro chuyển sang người mua. Ngân hàng B – ngân hàng phục vụ (negotiating bank) tại Việt Nam – sẽ nhận bộ chứng từ từ công ty, kiểm tra theo ISBP 745 (International Standard Banking Practice) và UCP 600 Điều 28, xác nhận B/L ghi rõ "FOB Haiphong" và cảng xếp hàng là Hải Phòng, sau đó gửi đến ngân hàng phát hành (issuing bank) tại Philippines để đòi tiền.

Ví dụ 2: Doanh nghiệp dệt may xuất khẩu sang Mỹ

Công ty Dệt may B tại Bình Dương ký hợp đồng xuất khẩu 200.000 bộ quần áo trị giá 1,8 triệu USD sang Mỹ theo điều khoản FOB Hồ Chí Minh (FOB Ho Chi Minh City). Công ty sử dụng phương thức thanh toán L/C trả ngay (Sight L/C) do Ngân hàng X phát hành tại New York. Ngân hàng C tại Việt Nam đóng vai trò ngân hàng thông báo (advising bank) và ngân hàng phục vụ (negotiating bank).

Khi hàng được xếp lên tàu tại cảng Cát Lái (Thành phố Hồ Chí Minh), công ty xuất trình bộ chứng từ cho Ngân hàng C bao gồm: Hóa đơn thương mại, Vận đơn đường biển ghi "FOB Ho Chi Minh City – Shipped on Board", Phiếu đóng gói, Giấy chứng nhận xuất khẩu (do Hải quan Việt Nam cấp), Giấy chứng nhận chất lượng (CQ), Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O form B hoặc E). Nhân viên kiểm tra chứng từ của Ngân hàng C đối chiếu từng điều khoản trong L/C theo UCP 600, đặc biệt Điều 28 về vận đơn đường biển (B/L phải ghi "shipped on board", "FOB Ho Chi Minh City", không có dấu hiệu hàng hóa bị hư hỏng, người gửi hàng đúng tên trong L/C…). Sau khi chứng từ đạt yêu cầu, Ngân hàng C gửi bộ chứng từ đến Ngân hàng X để đòi tiền theo quy định UCP 600 Điều 7 về thời hạn xử lý chứng từ (tối đa 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận chứng từ).

Ví dụ 3: Trường hợp áp dụng EXW trong thực tế

Một doanh nghiệp FDI tại Khu công nghiệp Thăng Long (Hà Nội) bán linh kiện điện tử cho công ty mẹ tại Nhật Bản theo điều khoản EXW Hà Nội. Do hai bên là công ty trong cùng tập đoàn, nhà nhập khẩu tại Nhật muốn tự quản lý toàn bộ logistics để tối ưu chi phí và kiểm soát chất lượng. Doanh nghiệp Việt Nam chỉ cần đưa hàng ra đến cổng nhà máy, phía Nhật tự thuê đội ngũ logistics đến nhận hàng, tự làm thủ tục xuất khẩu, vận chuyển về Nhật. Phương thức thanh toán trong trường hợp này thường là chuyển tiền (T/T – Telegraphic Transfer) hoặc nhờ thu (Collection – URC 522) thay vì L/C vì giao dịch giữa công ty mẹ-con có độ tin cậy cao.

EXW vs FOB trong các ngôn ngữ khác

Câu hỏi thường gặp

EXW vs FOB khác nhau ở điểm nào quan trọng nhất?

Điểm khác biệt cốt lõi nhất là điểm chuyển giao hàng hóa và thời điểm chuyển rủi ro. Với EXW, người bán giao hàng ngay tại xưởng/kho của mình và mọi rủi ro, chi phí (kể cả thông quan xuất khẩu) đều thuộc về người mua. Với FOB, người bán phải đưa hàng lên tàu tại cảng xếp hàng, tự làm thủ tục thông quan xuất khẩu và chịu rủi ro cho đến khi hàng vượt mạn tàu. Nói cách khác, FOB khiến người bán chịu trách nhiệm nhiều hơn, phù hợp hơn với giao dịch xuất nhập khẩu đường biển quốc tế.

Khi nào nên sử dụng EXW và khi nào nên sử dụng FOB?

EXW phù hợp khi người mua muốn tự kiểm soát toàn bộ chuỗi logistics (thường là giao dịch giữa các công ty trong cùng tập đoàn, hoặc người mua có kinh nghiệm logistics tại Việt Nam), giao dịch nội địa, hoặc khi người mua ở gần xưởng sản xuất. FOB phù hợp với phần lớn giao dịch xuất nhập khẩu đường biển quốc tế, khi người bán Việt Nam có khả năng tự vận chuyển hàng ra cảng, đặc biệt khi kết hợp với L/C – vì ngân hàng sẽ dễ kiểm tra chứng từ hơn với các điều khoản nhóm F, C. Trong thực tế tại Việt Nam, FOB được sử dụng phổ biến hơn EXW trong xuất khẩu chính ngạch.

EXW và FOB ảnh hưởng thế nào đến khách hàng và doanh nghiệp xuất khẩu?

Với doanh nghiệp xuất khẩu, chọn EXW đồng nghĩa với việc giảm thiểu trách nhiệm và chi phí logistics nhưng cũng có thể mất quyền kiểm soát chất lượng hàng hóa trong quá trình vận chuyển, đồng thời khó đáp ứng yêu cầu của L/C vì các chứng từ vận tải sẽ do người mua/đại lý của họ cung cấp. Với FOB, doanh nghiệp xuất khẩu chủ động hơn trong việc xuất trình đầy đủ bộ chứng từ L/C (đặc biệt là B/L ghi rõ "FOB + tên cảng" và "Shipped on Board"), nhưng phải chịu thêm chi phí vận chuyển nội địa, phí bốc xếp tại cảng và thời gian quản lý logistics. Về phía khách hàng nhập khẩu, EXW giúp họ chủ động và có thể tiết kiệm chi phí nếu có mạng lưới logistics mạnh, nhưng FOB lại giảm bớt gánh nặng điều phối cho họ tại Việt Nam.

Tổng kết

EXW vs FOB là hai điều khoản thương mại quốc tế thuộc bộ Incoterms 2020 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong hoạt động xuất nhập khẩu và thanh toán quốc tế tại Việt Nam. Trong khi EXW đặt toàn bộ trách nhiệm vận chuyển, thông quan và rủi ro lên vai người mua ngay từ xưởng sản xuất, thì FOB yêu cầu người bán chủ động đưa hàng lên tàu tại cảng xếp hàng, hoàn tất thông quan xuất khẩu. Đối với người làm nghiệp vụ ngân hàng – đặc biệt trong mảng thanh toán quốc tế, kiểm tra chứng từ L/C theo UCP 600 và ISBP 745 – việc nắm vững sự khác biệt giữa EXW và FOB giúp xử lý chính xác các trường hợp về Vận đơn đường biển (Bill of Lading), Hóa đơn thương mại, Giấy chứng nhận xuất khẩu, từ đó giảm thiểu rủi ro bị từ chối thanh toán do chứng từ không phù hợp. Thí sinh ôn thi ngân hàng nên ghi nhớ bảng so sánh 12 tiêu chí, vị trí của EXW và FOB trong 4 nhóm Incoterms, cùng các điều khoản UCP 600 liên quan (Điều 28 về vận đơn đường biển, Điều 7 về thời hạn kiểm tra chứng từ) để tự tin xử lý các tình huống trong bài thi và thực tế công việc.