FATF (Financial Action Task Force - Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính quốc tế) là cơ quan liên chính phủ được thành lập năm 1989 theo sáng kiến của Nhóm G7, có trụ sở tại Paris (Pháp), chuyên xây dựng và thúc đẩy các chuẩn mực quốc tế về phòng, chống rửa tiền (AML - Anti-Money Laundering) và chống tài trợ khủng bố (CFT - Countering Financing of Terrorism). Đối với ngân hàng Việt Nam, việc áp dụng FATF thể hiện qua việc tuân thủ Bộ 40 khuyến nghị và 9 khuyến nghị đặc biệt (gọi chung là bộ 40+9) - đây là khuôn khổ tiêu chuẩn quốc tế làm cơ sở để Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) ban hành hệ thống quy định nội địa về phòng, chống rửa tiền (PCRM).
Bộ 40 khuyến nghị của FATF bao trùm nhiều lĩnh vực: nhận biết và xác minh danh tính khách hàng (KYC - Know Your Customer), thẩm tra khách hàng giao dịch (CDD - Customer Due Diligence), thẩm tra khách hàng tăng cường (EDD - Enhanced Due Diligence) đối với khách hàng có rủi ro cao như chính trị gia (PEP), báo cáo giao dịch đáng ngờ (STR), báo cáo giao dịch bằng tiền mặt giá trị lớn (CTR), lưu giữ hồ sơ tối thiểu 5 năm, đào tạo nhân viên và xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ. Bộ 9 khuyến nghị đặc biệt tập trung vào chống tài trợ khủng bố, đóng băng tài sản theo nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Các ngân hàng Việt Nam phải tích hợp các nguyên tắc này vào quy trình vận hành, từ khâu mở tài khoản, giám sát giao dịch đến quản trị rủi ro, nhằm bảo vệ ngân hàng khỏi bị xử phạt, giữ uy tín và đảm bảo hoạt động thanh toán quốc tế thông suốt.
Trong thực tiễn, khi khách hàng mở tài khoản tại các ngân hàng thương mại Việt Nam như Vietcombank, VietinBank, BIDV, Techcombank..., nhân viên phải thu thập CMND/CCCD, xác minh thông tin, ghi nhận mục đích mở tài khoản và ước tính doanh số giao dịch. Với giao dịch từ 400 triệu đồng trở lên trong một ngày hoặc giao dịch có dấu hiệu bất thường (chia nhỏ, cấu trúc hóa - structuring), ngân hàng phải lập báo cáo gửi Cơ quan phòng, chống rửa tiền (trực thuộc NHNN). Năm 2024, Việt Nam chính thức được đưa vào "danh sách xám" (grey list) của FATF sau đợt đánh giá đa phương (Mutual Evaluation) do Nhóm Châu Á - Thái Bình Dương về phòng chống rửa tiền (APG) thực hiện, tạo áp lực lớn buộc toàn bộ hệ thống ngân hàng phải nâng cao năng lực tuân thủ để thoát khỏi danh sách này.
Hệ thống văn bản pháp lý Việt Nam về PCRM bao gồm: Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2012 và Luật sửa đổi, bổ sung năm 2022; Nghị định 116/2013/NĐ-CP quy định chi tiết; Thông tư 31/2022/TT-NHNN quy định về PCRM đối với tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài; Thông tư 17/2023/TT-NHNN hướng dẫn báo cáo giao dịch đáng ngờ; Quyết định 11/2013/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định danh mục đối tượng báo cáo. Ngoài ra, các ngân hàng còn phải tuân thủ Nghị quyết 1371/NQ-UBTVQH15 về danh sách cảnh báo quốc tế và áp dụng công nghệ eKYC trong định danh khách hàng từ xa.
Người ôn thi ngân hàng cần ghi nhớ các điểm trọng tâm: FATF có 49 khuyến nghị (40 + 9), Việt Nam là thành viên tích cực của APG và hiện nằm trong danh sách xám của FATF từ năm 2024; phân biệt rõ FATF (cơ quan toàn cầu) với APG (cơ quan khu vực Châu Á - Thái Bình Dương) và Egmont Group (mạng lưới FIU); nắm vững 3 cấp độ thẩm tra khách hàng CDD, EDD và SDD (Simplified Due Diligence); hiểu rõ ba loại báo cáo bắt buộc gồm báo cáo giao dịch đáng ngờ, báo cáo giao dịch giá trị lớn và báo cáo khách hàng có yếu tố nước ngoài. Đây là nhóm câu hỏi thường gặp trong các kỳ thi chứng chỉ nghiệp vụ ngân hàng, thi tuyển công chức NHNN và các chương trình đào tạo nội bộ của các tổ chức tín dụng.