Giao dịch thoả thuận là gì?

Giao dịch thoả thuận là gì?

Giao dịch thoả thuận là hình thức giao dịch chứng khoán trong đó hai bên tham gia — người mua và người bán — tự thương lượng trực tiếp với nhau về giá cả và khối lượng chứng khoán cần mua bán, thay vì thông qua hệ thống khớp lệnh tự động của sở giao dịch chứng khoán. Thuật ngữ tiếng Anh của hình thức này là Negotiated Transaction.

Điểm khác biệt cốt lõi so với giao dịch khớp lệnh thông thường nằm ở chỗ: các bên tham gia có quyền chủ động đàm phán, thống nhất về mức giá và số lượng phù hợp với nhu cầu của mình. Sau khi đạt được thỏa thuận, các bên sẽ đăng ký giao dịch với sở giao dịch để thực hiện thanh toán và chuyển giao chứng khoán. Giá thoả thuận có thể khác với giá thị trường hiện hành tại thời điểm giao dịch, nhưng vẫn phải tuân thủ các quy định về giá trần và giá sàn theo quy định của pháp luật.

Tại sao Giao dịch thoả thuận quan trọng trong ngân hàng?

• Xử lý các giao dịch khối lượng lớn (Block Trade): Khi một tổ chức đầu tư cần mua hoặc bán một lượng lớn chứng khoán (thường từ hàng trăm nghìn đến hàng triệu cổ phiếu), giao dịch thoả thuận giúp tránh gây biến động giá lớn trên thị trường do khối lượng giao dịch khổng lồ.
• Bảo mật thông tin chiến lược: Các doanh nghiệp hoặc nhà đầu tư tổ chức thường muốn giữ kín ý định giao dịch để tránh ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của họ. Giao dịch thoả thuận cho phép thực hiện điều này một cách có kiểm soát.
• Linh hoạt về điều khoản: Ngoài giá cả, các bên có thể thương lượng thêm các điều khoản khác như thời hạn thanh toán, điều kiện chuyển giao, hay các cam kết đi kèm — điều mà hệ thống khớp lệnh tự động không hỗ trợ.
• Đảm bảo thanh khoản cho chứng khoán đặc biệt: Đối với các loại chứng khoán ít thanh khoản hoặc chứng khoán chưa niêm yết, giao dịch thoả thuận là phương thức duy nhất khả thi để thực hiện mua bán.

Cách hoạt động của Giao dịch thoả thuận

Quy trình thực hiện giao dịch thoả thuận tại thị trường Việt Nam bao gồm các bước chính sau:

Bước 1 — Tiếp cận và đàm phán: Hai bên (hoặc thông qua công ty chứng khoán trung gian) tiếp xúc với nhau, trao đổi về nhu cầu mua hoặc bán, khối lượng mong muốn và mức giá dự kiến.

Bước 2 — Thương lượng và đạt thỏa thuận: Các bên tiến hành thương lượng về giá cả, khối lượng cụ thể và các điều khoản khác. Mức giá thoả thuận phải nằm trong biên độ giá trần — giá sàn do sở giao dịch quy định.

Bước 3 — Đăng ký giao dịch: Sau khi đạt được thỏa thuận, các bên thực hiện đăng ký giao dịch với sở giao dịch chứng khoán. Hệ thống sẽ kiểm tra tính hợp lệ của giao dịch (về giá, khối lượng, tài khoản của các bên).

Bước 4 — Thực hiện thanh toán và chuyển giao chứng khoán: Giao dịch được xác nhận hợp lệ, tiền bạc và chứng khoán được chuyển giao theo thỏa thuận đã đăng ký.

Bước 5 — Báo cáo và công bố thông tin: Theo quy định, giao dịch thoả thuận phải được báo cáo và công bố thông tin để đảm bảo tính minh bạch của thị trường. Thông tin về khối lượng, giá giao dịch sẽ được công khai sau khi giao dịch hoàn tất.

Lưu ý quan trọng: Theo Điều 55 Luật Chứng khoán năm 2019 và Thông tư 120/2020/TT-BTC, giao dịch thoả thuận phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về giá trần và giá sàn. Nghị định số 155/2020/NĐ-CP cũng quy định chi tiết về điều kiện và trình tự thực hiện.

Ví dụ thực tế

Ví dụ 1 — Giao dịch khối lớn giữa hai quỹ đầu tư:

Quỹ đầu tư A sở hữu 5 triệu cổ phiếu AAA và muốn chuyển nhượng toàn bộ cho Quỹ đầu tư B. Nếu thực hiện qua khớp lệnh thông thường, khối lượng giao dịch khổng lồ này sẽ gây biến động giá nghiêm trọng. Thay vào đó, hai quỹ thực hiện giao dịch thoả thuận với giá 25.500 đồng/cổ phiếu (trong biên độ cho phép), khối lượng 5 triệu cổ phiếu, tổng giá trị giao dịch lên đến 127,5 tỷ đồng. Giao dịch được đăng ký với sở giao dịch và hoàn tất thanh toán trong vòng 2 ngày làm việc.

Ví dụ 2 — Chuyển nhượng cổ phần chiến lược:

Công ty X cần một đối tác chiến lược đồng hành dài hạn, nên cổ đông lớn C muốn chuyển nhượng 20% cổ phần cho nhà đầu tư D. Hai bên thương lượng và đồng ý mức giá 45.000 đồng/cổ phiếu (cao hơn giá thị trường 5% nhằm phản ánh phí kiểm soát chiến lược). Ngoài giá cả, các bên còn thỏa thuận thêm về điều khoản cử đại diện vào ban lãnh đạo. Toàn bộ giao dịch được thực hiện dưới hình thức thoả thuận và báo cáo sở giao dịch theo quy định.

Phân biệt với thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp trong đề thi

1. Điểm khác biệt cơ bản nhất giữa giao dịch thoả thuận và giao dịch khớp lệnh là gì?

2. Theo quy định hiện hành tại Việt Nam, giá trong giao dịch thoả thuận phải đáp ứng điều kiện nào?

3. Giao dịch thoả thuận thường được áp dụng trong trường hợp nào trên thị trường chứng khoán?

4. Luật nào quy định về phương thức giao dịch chứng khoán niêm yết tại Việt Nam?

5. Vì sao các giao dịch khối lớn (block trade) thường được thực hiện dưới hình thức thoả thuận thay vì khớp lệnh?

Tổng kết

Giao dịch thoả thuận là phương thức giao dịch quan trọng trên thị trường chứng khoán, đặc biệt phù hợp với các giao dịch khối lượng lớn và các trường hợp đặc biệt cần sự linh hoạt trong đàm phán. Hiểu rõ cách thức hoạt động, quy trình thực hiện và quy định pháp lý liên quan sẽ giúp ứng viên tự tin trả lời các câu hỏi trong kỳ thi tuyển dụng ngân hàng.

Để nắm vững kiến thức, các bạn nên kết hợp học lý thuyết với việc làm quen các đề thi mẫu và thực hành phân tích các tình huống giao dịch thực tế trên thị trường. Chúc các bạn ôn thi hiệu quả và đạt kết quả cao!