Giới hạn phân phối lợi nhuận theo biên hộ là quy định của Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các ngân hàng thương mại phải hạn chế phân phối lợi nhuận (cổ tức, thưởng, trích quỹ) khi tỷ lệ vốn cấp 1 loại cốt lõi (CET1) rơi vào vùng biên hộ bảo tồn vốn. Đây là cơ chế nhằm buộc ngân hàng phải giữ lại lợi nhuận để gia tăng vốn tự có, đảm bảo năng lực chống chịu rủi ro và phục hồi sau tổn thất.
Cơ chế hoạt động dựa trên nguyên tắc: khi tỷ lệ CET1 của ngân hàng nằm trong khoảng giữa mức tối thiểu bắt buộc và mức tối thiểu cộng biên hộ bảo tồn, ngân hàng sẽ bị hạn chế phân phối lợi nhuận theo một tỷ lệ phần trăm nhất định. Mức hạn chế tỷ lệ nghịch với tỷ lệ CET1, nghĩa là CET1 càng thấp thì tỷ lệ lợi nhuận được phép phân phối càng nhỏ. Cụ thể, nếu CET1 giảm 0,625 điểm phần trăm vào vùng biên hộ thì ngân hàng phải giữ lại khoảng 20% lợi nhuận; giảm 1,25 điểm phần trăm thì giữ lại 40%; giảm 1,875 điểm phần trăm thì giữ lại 60%; và khi CET1 giảm 1,875 điểm phần trăm trở lên thì ngân hàng phải giữ lại 100% lợi nhuận, tức không được phân phối. Các khoản bị hạn chế bao gồm chi trả cổ tức bằng tiền, mua lại cổ phiếu quỹ, trích thưởng cho người quản lý, điều hành và nhân viên, cùng các hình thức phân phối lợi nhuận khác.
Ví dụ, Ngân hàng A có tỷ lệ CET1 đạt 5,5% trong khi mức tối thiểu là 4,5% và biên hộ bảo tồn vốn là 1,5%, tức ngân hàng đang thiếu 0,5 điểm phần trăm để đạt mức yêu cầu đầy đủ. Theo công thức, ngân hàng sẽ bị giới hạn phân phối tối đa 80% lợi nhuận sau thuế và phải giữ lại ít nhất 20% để bổ sung vốn. Trường hợp Ngân hàng B có CET1 chỉ đạt 4,6%, tức xâm phạm vào vùng biên hộ, ngân hàng này sẽ bị giới hạn nghiêm ngặt hơn, có thể chỉ được phân phối tối đa khoảng 60-70% lợi nhuận. Nếu một ngân hàng có CET1 dưới 4,5% (mức tối thiểu), ngân hàng đó bị cấm hoàn toàn việc phân phối lợi nhuận cho đến khi khôi phục được tỷ lệ vốn theo quy định.
Cơ sở pháp lý chính là Thông tư 41/2016/TT-NHNN quy định tỷ lệ an toàn vốn đối với ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, trong đó quy định về biên hộ bảo tồn vốn và các hạn chế phân phối lợi nhuận khi tỷ lệ CET1 không đạt mức yêu cầu. Ngoài ra, các văn bản liên quan bao gồm Thông tư 22/2019/TT-NHNN về giám sát an toàn hoạt động ngân hàng và Luật các tổ chức tín dụng 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2025) cũng có các quy định bổ sung về quản lý vốn và phân phối lợi nhuận.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần nhớ rõ công thức tính tỷ lệ lợi nhuận bị giữ lại theo mức độ thiếu hụt biên hộ, phân biệt được giữa biên hộ bảo tồn vốn (Capital Conservation Buffer) với biên hộ phòng ngừa rủi ro tín dụng (Countercyclical Capital Buffer). Lưu ý rằng tỷ lệ giữ lại lợi nhuận được tính trên lợi nhuận sau thuế chưa phân phối và áp dụng cho cả ngân hàng thương mại cổ phần lẫn ngân hàng nhà nước chuyển đổi mô hình. Đây là nội dung thường xuất hiện trong các câu hỏi về Basel III, quản trị rủi ro và tuân thủ quy định an toàn vốn trong các kỳ thi chứng chỉ nghiệp vụ ngân hàng.