Hạn chế phân phối MDA (Maximum Distributable Amount Restriction) là cơ chế giới hạn mức phân phối lợi nhuận của ngân hàng thông qua việc chi trả cổ tức, thưởng cổ phiếu hoặc mua lại cổ phiếu khi tỷ lệ vốn cấp 1 loại cốt lõi (CET1) rơi vào vùng biên đệm bảo tồn vốn. Đây là công cụ quan trọng trong khuôn khổ Basel III nhằm bảo đảm ngân hàng duy trì được nền tảng vốn vững chắc trong giai đoạn căng thẳng tài chính. Quy định này được áp dụng tự động theo mức độ sụt giảm của tỷ lệ CET1 so với ngưỡng tối thiểu.
Cơ chế hoạt động của hạn chế phân phối MDA dựa trên nguyên tắc "càng thấp càng hạn chế". Khi tỷ lệ CET1 của ngân hàng nằm trong khoảng từ 4,5% đến 7% (vùng biên đệm bảo tồn vốn 2,5%), ngân hàng sẽ bị giới hạn một phần khả năng phân phối lợi nhuận. Mức giới hạn này được tính toán theo công thức cụ thể dựa trên tỷ lệ CET1 thực tế so với ngưỡng yêu cầu, trong đó phần lợi nhuận được phân phối tối đa tỷ lệ nghịch với mức độ sụt giảm vốn. Khoản thu nhập khẩu trừ vào vốn cấp 1 bao gồm cổ tức tiền mặt, cổ tức cổ phiếu, thưởng cho cán bộ nhân viên và việc mua lại cổ phiếu quỹ. Mục tiêu là buộc ngân hàng phải giữ lại lợi nhuận để củng cố năng lực tài chính, qua đó bảo vệ người gửi tiền và hệ thống tài chính.
Ví dụ thực tế tại Việt Nam, nếu một ngân hàng thương mại có tỷ lệ CET1 là 6,5% (rơi vào khoảng giữa vùng biên đệm bảo tồn vốn), ngân hàng này chỉ được phân phối tối đa khoảng 20% lợi nhuận sau thuế thông qua cổ tức và các hình thức phân phối khác. Trong giai đoạn 2020-2021, khi chịu tác động của đại dịch Covid-19, nhiều ngân hàng Việt Nam đã phải áp dụng hạn chế MDA khi tỷ lệ CET1 sụt giảm do trích lập dự phòng tăng cao, dẫn đến việc hoãn hoặc giảm chi trả cổ tức. Năm 2023-2024, Ngân hàng Nhà nước đã sử dụng cơ chế này để khuyến khích các ngân hàng tăng cường năng lực vốn nhằm đáp ứng Basel III đầy đủ vào năm 2025.
Về cơ sở pháp lý, Thông tư 41/2016/TT-NHNN quy định các tỷ lệ an toàn vốn theo chuẩn Basel III tại Việt Nam là văn bản chính quy định về hạn chế phân phối MDA, trong đó có các ngưỡng cụ thể: tỷ lệ CET1 tối thiểu 4,5%, biên đệm bảo tồn vốn 2,5% và các biên đệm khác tùy theo tình hình từng ngân hàng. Nghị định 93/2017/NĐ-CP về an toàn vốn đối với tổ chức tín dụng cũng gián tiếp liên quan đến việc áp dụng cơ chế này. Đồng thời, Thông tư 13/2023/TT-NHNN sửa đổi bổ sung Thông tư 41 cũng cập nhật các quy định liên quan để phù hợp với lộ trình áp dụng Basel III tại Việt Nam.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần nắm vững công thức tính MDA, các mốc tỷ lệ CET1 tương ứng với mức hạn chế phân phối khác nhau, đồng thời phân biệt được hạn chế MDA với các biện pháp can thiệp sớm khác của Ngân hàng Nhà nước. Lưu ý rằng biên đệm bảo tồn vốn 2,5% không được phép sử dụng trong điều kiện bình thường mà chỉ có thể được "rút" vào vốn khi có sự chấp thuận của cơ quan quản lý và kèm theo hạn chế phân phối tự động. Đây là một trong những nội dung trọng tâm thường xuất hiện trong các kỳ thi chứng chỉ chuyên môn về quản trị rủi ro và quản lý vốn ngân hàng.