Hành vi bị nghiêm cấm trong ngân hàng là những hành vi cụ thể mà pháp luật Việt Nam cấm các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và các đối tượng liên quan thực hiện trong quá trình hoạt động ngân hàng. Đây là các hành vi vi phạm nguyên tắc an toàn hoạt động, gây tổn hại đến lợi ích của người gửi tiền, khách hàng và sự ổn định của hệ thống tài chính quốc gia.
Các hành vi bị nghiêm cấm được quy định tại Điều 12 Luật các Tổ chức tín dụng 2024 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2024), thay thế cho quy định tại Điều 5 của Luật các Tổ chức tín dụng 2010 (đã hết hiệu lực). Theo đó, các hành vi bị cấm bao gồm: chiếm dụng vốn, cho vay không đúng quy định, cấu kết với khách hàng để chiếm đoạt tài sản; lừa đảo trong hoạt động ngân hàng; thông đồng giữa các tổ chức tín dụng để thao túng lãi suất, tỷ giá, giá dịch vụ; can thiệp trái phép vào hoạt động của tổ chức tín dụng khác; sử dụng vốn không đúng mục đích, không đúng đối tượng theo quy định; cung cấp thông tin sai lệch, che giấu thông tin để trục lợi; không tuân thủ các tỷ lệ an toàn vốn, giới hạn cho vay, quản trị rủi ro. Ngoài ra, các hành vi như cử người không đủ tiêu chuẩn vào vị trí quản trị, điều hành; mua cổ phần, góp vốn vượt giới hạn; kinh doanh ngoài phạm vi được cấp phép cũng bị nghiêm cấm.
Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, các hành vi bị nghiêm cấm đã được phát hiện và xử lý qua nhiều vụ việc điển hình. Ví dụ, năm 2022, Ngân hàng Nhà nước đã xử lý nhiều trường hợp cán bộ tín dụng chiếm dụng vốn thông qua việc lập hồ sơ khống cho vay rồi chiếm đoạt tài sản. Hay như vụ Việt Á liên quan đến hoạt động thông đồng, nâng giá kit xét nghiệm COVID-19, trong đó có nhiều cán bộ ngân hàng bị xử lý vì cấu kết trong việc cấp tín dụng sai mục đích. Các trường hợp thao túng giá cổ phiếu trên sàn UPCOM hay HOSE liên quan đến cổ đông lớn của ngân hàng, tổ chức tín dụng cũng là biểu hiện của hành vi bị nghiêm cấm về thao túng thị trường tài chính.
Về cơ sở pháp lý, các hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực ngân hàng được quy định cụ thể tại Điều 12 Luật các Tổ chức tín dụng 2024. Bên cạnh đó, các hành vi vi phạm còn bị xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) đối với những hành vi cấu thành tội phạm như Điều 141 (tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản), Điều 174 (tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản), Điều 220 (tội vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng). Nghị định 88/2019/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng cũng quy định mức phạt cụ thể đối với từng hành vi vi phạm.
Khi ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng đây là nhóm kiến thức trọng tâm thường xuất hiện trong các kỳ thi chứng chỉ chuyên môn như CFA, FRM, và đặc biệt là trong kỳ thi tuyển dụng vào Ngân hàng Nhà nước, Vụ, Cục chuyên ngành. Người học cần phân biệt rõ giữa hành vi vi phạm hành chính với hành vi cấu thành tội phạm hình sự; nắm vững các thuật ngữ như chiếm dụng vốn (chiếm dụng tiền gửi, tiền vay để sử dụng vào mục đích khác), thao túng thị trường (manipulation), thông đồng (collusion), cấu kết (complicity). Đặc biệt cần chú ý đến những điểm mới của Luật các Tổ chức tín dụng 2024 so với Luật 2010, vì nội dung này thường được cập nhật vào đề thi hàng năm.