Hệ số sinh lời trên vốn điều chỉnh rủi ro (Risk-Adjusted Return on Capital - RAROC) là chỉ tiêu đo lường mức sinh lời của một khoản đầu tư hoặc hoạt động kinh doanh sau khi đã tính toán đầy đủ các chi phí liên quan đến rủi ro. Chỉ số này được tính bằng cách lấy lợi nhuận ròng trừ đi kỳ vọng tổn thất (expected loss) chia cho vốn kinh tế (economic capital) phân bổ cho hoạt động đó. RAROC là công cụ chuẩn mực trong quản trị ngân hàng hiện đại nhằm so sánh hiệu quả giữa các đơn vị, sản phẩm và danh mục có mức độ rủi ro khác nhau.
Về cách thức hoạt động, RAROC giúp ngân hàng đánh giá liệu một giao dịch hay danh mục kinh doanh có thực sự tạo ra giá trị cho cổ đông hay không. Kỳ vọng tổn thất phản ánh chi phí dự kiến cho các khoản nợ xấu trong tương lai, được tính dựa trên xác suất vỡ nợ (PD), tỷ lệ tổn thất (LGD) và mức dư nợ rủi ro (EAD). Vốn kinh tế là lượng vốn cần thiết để ngân hàng có thể chịu đựng các tổn thất bất ngờ (unexpected loss) ở mức độ tin cậy nhất định, thường là 99,9% trong vòng một năm theo khuyến nghị của Ủy ban Basel. Khi RAROC vượt ngưỡng tỷ suất sinh lời tối thiểu (hurdle rate), giao dịch được coi là tạo giá trị; ngược lại, hoạt động đó sẽ tiêu hao giá trị của ngân hàng. Chỉ số này còn là cơ sở để phân bổ vốn hợp lý, xác định giới hạn tín dụng và đánh giá hiệu quả hoạt động của các chi nhánh, phòng ban.
Trong thực tế tại các ngân hàng Việt Nam, RAROC được ứng dụng phổ biến ở các ngân hàng thương mại cổ phần lớn như Vietcombank, Techcombank, VPBank và đặc biệt là các ngân hàng có vốn nước ngoài như HSBC, Standard Chartered. Chẳng hạn, khi xét duyệt một khoản cho vay doanh nghiệp trị giá 100 tỷ đồng, ngân hàng ước tính kỳ vọng tổn thất khoảng 2 tỷ đồng, vốn kinh tế phân bổ khoảng 8 tỷ đồng và lợi nhuận ròng từ khoản vay là 3 tỷ đồng; khi đó RAROC bằng (3 - 2)/8 = 12,5%. Nếu tỷ suất sinh lời tối thiểu của ngân hàng là 15%, khoản vay này chưa đạt yêu cầu và cần điều chỉnh lãi suất hoặc điều kiện bảo đảm. Ngược lại, các khoản cho vay mua nhà có tài sản đảm bảo tốt thường có RAROC cao hơn và được ưu tiên phân bổ vốn.
Về quy định pháp lý liên quan, Thông tư 41/2016/TT-NHNN quy định tỷ lệ an toàn vốn đã yêu cầu các ngân hàng thương mại duy trì vốn tự có đảm bảo an toàn hoạt động theo chuẩn Basel II, trong đó khuyến khích xây dựng khung quản lý vốn kinh tế nội bộ. Quyết định 378/QĐ-NHNN về lộ trình áp dụng Basel II tại Việt Nam cũng thúc đẩy các ngân hàng triển khai mô hình RAROC trong quản trị rủi ro và phân bổ vốn. Theo tiêu chuẩn Basel III, vốn kinh tế cần đảm bảo khả năng hấp thụ tổn thất bất ngờ ở mức ý nghĩa 99,9% trong một năm hoạt động.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ RAROC với ROE (Return on Equity): ROE dùng vốn chủ sở hữu kế toán còn RAROC dùng vốn kinh tế dựa trên rủi ro. Các biến thể thường gặp gồm RORAC (Return on Risk-Adjusted Capital) và SVA (Shareholder Value Added), trong đó SVA = (RAROC - Hurdle Rate) × Vốn kinh tế. Khi làm bài thi, thí sinh cần nắm vững các khái niệm đi kèm như VaR (Value at Risk), Expected Loss, Unexpected Loss, Hurdle Rate, Economic Capital Allocation, đồng thời phân biệt được vốn pháp định (regulatory capital) theo quy định của NHNN với vốn kinh tế (economic capital) theo mô hình nội bộ của ngân hàng.