Hợp đồng điện tử trong ngân hàng là sự thỏa thuận giữa ngân hàng, tổ chức tín dụng với khách hàng được thiết lập dưới dạng thông điệp dữ liệu điện tử thay vì văn bản giấy truyền thống. Loại hợp đồng này có giá trị pháp lý đầy đủ khi đáp ứng các điều kiện về hình thức, nội dung và phương tiện ký kết theo quy định của pháp luật Việt Nam về giao dịch điện tử.
Hợp đồng điện tử trong hoạt động ngân hàng được hình thành thông qua các phương tiện điện tử như ứng dụng ngân hàng số, website chính thức, nền tảng ký số từ xa hoặc hệ thống quản lý hợp đồng điện tử. Để đảm bảo giá trị pháp lý, các bên phải thể hiện ý chí thông qua chữ ký số, chứng thư số hoặc các hình thức xác thực điện tử đã được pháp luật công nhận. Nội dung hợp đồng cần đầy đủ các yếu tố cơ bản như đối tượng giao dịch, số tiền, lãi suất, thời hạn, quyền và nghĩa vụ của các bên theo Bộ luật Dân sự. Thông điệp dữ liệu phải đảm bảo tính toàn vẹn, khả năng truy cập và sử dụng để tham chiếu về sau. Quy trình ký kết thường bao gồm xác thực danh tính điện tử eKYC, xác nhận điều khoản, ký số và lưu trữ có hệ thống trên hạ tầng công nghệ của ngân hàng.
Trong thực tế, hầu hết các ngân hàng thương mại Việt Nam như Techcombank, VPBank, MB, Vietcombank, ACB đều đã triển khai hợp đồng điện tử cho nhiều sản phẩm như mở tài khoản thanh toán, đăng ký thẻ tín dụng, vay tiêu dùng tín chấp, bảo hiểm liên kết ngân hàng. Khách hàng chỉ cần cung cấp giấy tờ tùy thân, xác thực sinh trắc học và ký số ngay trên ứng dụng di động để hoàn tất giao dịch mà không cần đến quầy giao dịch. Các công ty fintech liên kết như Momo, Timo, Cake, Home Credit cũng ứng dụng rộng rãi mô hình hợp đồng điện tử để đẩy nhanh tốc độ giải ngân và nâng cao trải nghiệm khách hàng.
Về cơ sở pháp lý, hợp đồng điện tử trong ngân hàng được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Giao dịch điện tử năm 2005 (được sửa đổi, bổ sung năm 2023 bởi Luật số 20/2023/QH15) quy định về giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu và chữ ký số. Điều 119, 120 và 124 Bộ luật Dân sự năm 2015 công nhận giao dịch điện tử là hình thức giao dịch hợp pháp. Nghị định 130/2018/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết về chữ ký số và dịch vụ chứng thực chữ ký số. Thông tư 16/2020/TT-NHNN và Quyết định 2345/QĐ-NHNN của Ngân hàng Nhà nước quy định về ứng dụng công nghệ thông tin và lộ trình chuyển đổi số trong hoạt động ngân hàng.
Người ôn thi ngân hàng cần ghi nhớ hợp đồng điện tử chỉ có giá trị pháp lý khi thông điệp dữ liệu được tạo ra, gửi đi, nhận và lưu trữ bằng phương tiện điện tử; chữ ký số phải được tạo bằng phương tiện an toàn theo đúng quy định. Cần phân biệt rõ chữ ký số công cộng do các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực cấp với chữ ký số chuyên dùng phục vụ nội bộ ngân hàng. Một số giao dịch mang tính đặc thù như bảo lãnh ngân hàng giá trị lớn, mua bán bất động sản vẫn phải tuân thủ yêu cầu lập văn bản theo quy định riêng, hợp đồng điện tử chưa thay thế hoàn toàn hợp đồng giấy trong mọi trường hợp.