Hợp đồng liên kết kinh doanh ngân hàng là thỏa thuận bằng văn bản được ký kết giữa ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài với đối tác là tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện theo quy định, nhằm phối hợp triển khai một hoặc một số hoạt động ngân hàng trong khuôn khổ phạm vi được phép. Đây là hình thức hợp tác kinh doanh hợp pháp, có tính ràng buộc pháp lý cao, giúp ngân hàng mở rộng mạng lưới phân phối, tăng trải nghiệm khách hàng mà không cần trực tiếp đầu tư cơ sở hạ tầng.
Theo quy định hiện hành, hợp đồng liên kết kinh doanh cho phép ngân hàng ủy quyền hoặc phối hợp với đối tác để thực hiện các hoạt động như: cung ứng dịch vụ thanh toán, phát hành thẻ, cho vay tiêu dùng, bảo hiểm liên kết ngân hàng (bancassurance), huy động vốn, cung cấp dịch vụ tài chính số và các sản phẩm fintech. Đối tác liên kết có thể là doanh nghiệp fintech, công ty tài chính, công ty bảo hiểm, tổ chức bưu chính, viễn thông hoặc các tổ chức có năng lực phù hợp. Ngân hàng vẫn phải chịu trách nhiệm chính về chất lượng sản phẩm, tuân thủ quy định phòng chống rửa tiền, bảo vệ quyền lợi khách hàng và quản lý rủi ro hoạt động. Hợp đồng phải xác định rõ phạm vi hợp tác, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên, cơ chế phân chia doanh thu, tiền phạt vi phạm, điều khoản bảo mật và thời hạn hợp đồng.
Ví dụ thực tế tại Việt Nam, nhiều ngân hàng thương mại cổ phần như Techcombank, VPBank, MB hay Vietcombank đã ký hợp đồng liên kết kinh doanh với các công ty fintech như MoMo, ZaloPay, VNPay để cung cấp dịch vụ thanh toán QR code, nạp rút tiền tại điểm giao dịch. Trong lĩnh vực bảo hiểm, các ngân hàng liên kết với Manulife, Prudential, AIA để phân phối sản phẩm bảo hiểm nhân thọ qua kênh ngân hàng. Mô hình cho vay tiêu dùng cũng phổ biến khi ngân hàng hợp tác với công ty tài chính như FE Credit, Home Credit để mở rộng tệp khách hàng.
Về quy định pháp lý, hoạt động liên kết kinh doanh ngân hàng hiện được điều chỉnh chủ yếu bởi Thông tư 17/2024/TT-NHNN ngày 14/8/2024 của Ngân hàng Nhà nước quy định về hợp đồng liên kết kinh doanh giữa ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài với đối tác. Ngoài ra, các văn bản liên quan gồm Luật Các tổ chức tín dụng 2024, các thông tư hướng dẫn về thanh toán, thẻ ngân hàng, cho vay tiêu dùng và phòng chống rửa tiền cũng áp dụng đồng thời.
Lưu ý quan trọng cho người ôn thi ngân hàng: cần phân biệt rõ hợp đồng liên kết kinh doanh với hợp đồng đại lý và hợp đồng hợp tác kinh doanh thông thường. Hợp đồng liên kết kinh doanh có tính chất đặc thù ngành, chỉ áp dụng cho hoạt động ngân hàng và phải đăng ký, báo cáo với Ngân hàng Nhà nước theo mẫu quy định. Ngân hàng không được chuyển giao toàn bộ hoạt động ngân hàng cho đối tác mà chỉ được liên kết một phần; đồng thời phải duy trì hệ thống kiểm soát nội bộ, giám sát hoạt động của đối tác và chịu trách nhiệm cuối cùng trước khách hàng và pháp luật.