IRC (Incremental Risk Charge) – Phụ phí rủi ro gia tăng – là một thành phần vốn bắt buộc trong tính toán yêu cầu vốn cho rủi ro thị trường, nhằm bao phủ rủi ro vỡ nợ (default risk) và rủi ro di chuyển hạng tín dụng (migration risk) của các vị thế trái phiếu nắm giữ trong sổ kinh doanh của ngân hàng. Khoản vốn bổ sung này chỉ áp dụng bắt buộc đối với các ngân hàng sử dụng phương pháp mô hình nội bộ (IMA – Internal Models Approach) để ước tính vốn cho rủi ro thị trường, thay vì sử dụng phương pháp tiêu chuẩn hóa.
IRC được Ủy ban Basel giới thiệu trong gói sửa đổi Basel 2.5 (tháng 7/2009) nhằm khắc phục điểm yếu của mô hình VaR truyền thống – vốn chỉ phản ánh rủi ro giá cả thị trường chứ không nắm bắt đầy đủ rủi ro tín dụng trong sổ kinh doanh. Phương pháp tính IRC thường dựa trên mô phỏng Monte Carlo với tầm nhìn một năm và mức độ tin cậy 99,9%, có tính đến tính thanh khoản khác nhau của từng vị thế, hiệu ứng đa dạng hóa danh mục và tác động của các vị thế phòng ngừa (hedging). Theo quy định, IRC phải được cộng dồn vào VaR 10 ngày ở mức tin cậy 99% (và Stress VaR theo Basel III) để tạo thành tổng yêu cầu vốn rủi ro thị trường hoàn chỉnh cho sổ kinh doanh.
Tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại lớn như Vietcombank, BIDV, Techcombank hay MB đang trong quá trình triển khai áp dụng chuẩn mực Basel II/III theo lộ trình của Ngân hàng Nhà nước. Đối với những ngân hàng đủ điều kiện và được phép sử dụng IMA cho sổ kinh doanh (gồm danh mục trái phiếu Chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, chứng chỉ tiền gửi…), IRC là chỉ tiêu bắt buộc phải tính toán hàng ngày. Chẳng hạn, một ngân hàng nắm giữ danh mục trái phiếu doanh nghiệp niêm yết trong sổ kinh doanh trị giá 5.000 tỷ đồng phải dự tính IRC để dự phòng vốn cho các kịch bản tổ chức phát hành vỡ nợ hoặc bị hạ bậc xếp hạng tín dụng trong vòng một năm tới.
Về quy định pháp lý, IRC xuất phát từ tài liệu "Revisions to the Basel II market risk framework" của Ủy ban Basel và sau đó được tích hợp vào Basel III. Tại Việt Nam, hệ thống văn bản áp dụng bao gồm Quyết định 1606/QĐ-NHNN năm 2015 về lộ trình áp dụng các chuẩn mực Basel, Thông tư 22/2019/TT-NHNN hướng dẫn tỷ lệ an toàn vốn theo phương pháp tiêu chuẩn hóa, cùng các thông tư hướng dẫn phương pháp nội bộ được ban hành bổ sung theo từng giai đoạn. Ngân hàng Nhà nước cũng yêu cầu các ngân hàng đăng ký và được chấp thuận mô hình nội bộ trước khi áp dụng IMA, trong đó IRC là một trong các mô hình thành phần bắt buộc thẩm định.
Lưu ý quan trọng cho người ôn thi ngân hàng: cần phân biệt rõ IRC (chỉ tính cho rủi ro tín dụng trái phiếu trong sổ kinh doanh) với VaR và Stress VaR (tính cho rủi ro giá thị trường); IRC chỉ áp dụng khi ngân hàng dùng IMA, không bắt buộc với phương pháp tiêu chuẩn hóa; IRC không bao gồm rủi ro tín dụng của vị thế cổ phiếu hay phái sinh; cuối cùng, IRC được cộng dồn vào VaR (chứ không thay thế), và kết quả này cùng với các thành phần khác hình thành nên tỷ lệ vốn an toàn CAR của ngân hàng. Đây là nội dung thường xuất hiện trong các kỳ thi chứng chỉ FRM, CFA, chuyên viên ngân hàng và các chương trình đào tạo nội bộ về quản trị rủi ro.