ISDA Master Agreement là hợp đồng khung do Hiệp hội Các nhà kinh doanh hoán đổi và phái sinh quốc tế (International Swaps and Derivatives Association - ISDA) ban hành, được sử dụng phổ biến trong các giao dịch phái sinh OTC (Over-the-Counter) trên phạm vi toàn cầu. Tại Việt Nam, đây là hợp đồng khung quốc tế được các tổ chức tín dụng sử dụng để điều chỉnh các giao dịch phái sinh lãi suất, ngoại tệ và các công cụ phái sinh khác, kết hợp với Phụ lục (Schedule) được điều chỉnh cho phù hợp với pháp luật Việt Nam. Hợp đồng này đóng vai trò là nền tảng pháp lý chuẩn hóa, làm cơ sở cho mọi giao dịch phái sinh phát sinh sau này giữa các bên tham gia.
ISDA Master Agreement được cấu trúc gồm các phần chính: đại diện và cam kết (Representations & Covenants), sự kiện vi phạm (Events of Default), sự kiện chấm dứt (Termination Events), cơ chế bù trừ nghĩa vụ khi thanh lý hợp đồng (Close-out Netting) và phương pháp tính toán giá trị thay thế (Market Quotation hoặc Loss). Điều khoản Close-out Netting đặc biệt quan trọng, cho phép quy đổi tất cả các giao dịch phái sinh đang mở thành một khoản thanh toán ròng duy nhất khi xảy ra sự kiện vi phạm, từ đó giảm đáng kể rủi ro đối tác và tránh tình trạng vỡ nợ dây chuyền. Tại Việt Nam, do hệ thống pháp luật chưa có quy định cụ thể công nhận đầy đủ cơ chế netting, các bên thường ký kết thêm Phụ lục (Schedule) và Thỏa thuận hỗ trợ tín dụng (Credit Support Annex - CSA) để phù hợp với quy định pháp luật nội địa. Việc sử dụng ISDA giúp tiết kiệm chi phí giao dịch, tăng tính minh bạch và chuẩn hóa công tác quản trị rủi ro cho các ngân hàng Việt Nam khi tham gia thị trường phái sinh quốc tế.
Các ngân hàng lớn tại Việt Nam như Vietcombank, BIDV, Techcombank, MBBank, ACB cùng các chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam thường ký ISDA Master Agreement với các đối tác quốc tế để thực hiện các giao dịch hoán đổi ngoại tệ (FX Swap), hoán đổi lãi suất (Interest Rate Swap - IRS), quyền chọn ngoại tệ (FX Option) và hoán đổi tiền tệ chéo (Cross-Currency Swap). Ví dụ, một ngân hàng thương mại Việt Nam có thể ký ISDA với một ngân hàng quốc tế để thực hiện giao dịch hoán đổi USD/VND, qua đó phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho danh mục cho vay bằng USD của khách hàng doanh nghiệp. Các tập đoàn xuất nhập khẩu lớn như Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam cũng thường ký ISDA với các ngân hàng để phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho các khoản phải thu, phải trả bằng ngoại tệ trong hoạt động kinh doanh.
Hoạt động phái sinh và việc sử dụng ISDA Master Agreement tại Việt Nam chịu sự điều chỉnh của Nghị định 60/2015/NĐ-CP về quản lý ngoại hối (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 94/2018/NĐ-CP và Nghị định 08/2023/NĐ-CP), cùng các Thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam liên quan đến hoạt động phái sinh lãi suất và phái sinh ngoại tệ. Theo quy định hiện hành, tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam được phép thực hiện giao dịch phái sinh với khách hàng trong nước và với đối tác nước ngoài để phòng ngừa rủi ro hoặc phục vụ nhu cầu kinh doanh hợp pháp. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam hiện chưa có quy định chi tiết, cụ thể về cơ chế Close-out Netting như trong ISDA, đây vẫn là thách thức pháp lý đáng lưu ý khi áp dụng hợp đồng khung này tại Việt Nam.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần nắm rõ rằng ISDA Master Agreement là hợp đồng khung pháp lý chứ không phải bản thân nó là một sản phẩm phái sinh; đây là công cụ pháp lý để thực hiện các giao dịch phái sinh chứ không phải giao dịch phái sinh cụ thể. Cần phân biệt rõ ba văn bản: Master Agreement (khung pháp lý chung), Confirmation (văn bản ghi nhận chi tiết từng giao dịch cụ thể) và CSA - Credit Support Annex (phụ lục về tài sản đảm bảo, không bắt buộc phải có). Thí sinh cũng cần nhớ rằng tại Việt Nam, chỉ một số loại phái sinh nhất định được phép thực hiện (chủ yếu là phái sinh lãi suất và phái sinh ngoại tệ), và mọi giao dịch phái sinh đều phải tuân thủ chặt chẽ quy định về quản lý ngoại hối của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.