Kế hoạch giảm vốn (Capital Reduction Plan) là phương án hoàn trả một phần vốn góp cho cổ đông hoặc bù đắp lỗ lũy kế bằng cách giảm vốn điều lệ của tổ chức tín dụng, phải được Đại hội đồng cổ đông thông qua và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chấp thuận bằng văn bản trước khi thực hiện. Đây là một trong những biện pháp tái cơ cấu vốn quan trọng nhằm phục hồi năng lực tài chính hoặc điều chỉnh quy mô hoạt động của ngân hàng, phù hợp với chiến lược kinh doanh dài hạn.
Theo quy định pháp luật, kế hoạch giảm vốn được thực hiện thông qua các hình thức cụ thể như: hoàn trả một phần vốn góp cho cổ đông bằng tiền mặt hoặc tài sản tương đương khi ngân hàng hoạt động ổn định và có lợi nhuận tích lũy; bù đắp lỗ lũy kế bằng cách ghi giảm vốn điều lệ để lành mạnh hóa tình hình tài chính, giúp các chỉ tiêu an toàn vốn phản ánh đúng thực trạng; hoặc giảm vốn kết hợp phát hành thêm cổ phiếu mới để cân đối cơ cấu vốn chủ sở hữu. Quy trình thực hiện bao gồm các bước: xây dựng phương án giảm vốn, trình Đại hội đồng cổ đông thông qua, lập hồ sơ trình Ngân hàng Nhà nước chấp thuận, thực hiện thủ tục đăng ký thay đổi giấy phép tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, và cuối cùng là thông báo công khai cho khách hàng, đối tác. Trong suốt quá trình giảm vốn, ngân hàng phải đảm bảo duy trì các tỷ lệ an toàn vốn theo quy định, không để xảy ra tình trạng vốn điều lệ thực tế thấp hơn mức vốn pháp định tối thiểu.
Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, nhiều tổ chức tín dụng đã thực hiện kế hoạch giảm vốn trong giai đoạn tái cơ cấu. Điển hình như Ngân hàng TMCP Đông Á đã giảm vốn điều lệ để xử lý lỗ lũy kế sau giai đoạn khó khăn, hay một số ngân hàng nhỏ giảm vốn để hoàn trả cho cổ đông khi không có nhu cầu mở rộng quy mô. Các ngân hàng thương mại cổ phần nhóm yếu kém được kiểm soát đặc biệt cũng phải xây dựng kế hoạch giảm vốn như một phần trong lộ trình tái cơ cấu toàn diện theo yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước, nhằm mục tiêu phục hồi năng lực tài chính và đảm bảo khả năng thanh toán.
Về cơ sở pháp lý, kế hoạch giảm vốn của tổ chức tín dụng được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2024, thay thế Luật năm 2010), các Thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước về an toàn vốn, cùng Luật Doanh nghiệp hiện hành và các quy định về chứng khoán liên quan đến việc phát hành, mua lại cổ phiếu. Ngân hàng Nhà nước có thẩm quyền chấp thuận hoặc từ chối phương án giảm vốn dựa trên đánh giá tác động đến an toàn hoạt động và khả năng bảo vệ quyền lợi người gửi tiền.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng kế hoạch giảm vốn là nội dung trọng tâm trong phần Quản lý vốn và Tái cơ cấu tổ chức tín dụng. Khi thi cần phân biệt rõ giữa giảm vốn điều lệ (giảm vốn pháp định) và giảm vốn tự có (giảm vốn chủ sở hữu), đồng thời nắm vững các điều kiện để được NHNN chấp thuận, bao gồm: phương án được ĐHĐCĐ thông qua với tỷ lệ biểu quyết theo quy định, ngân hàng không bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài chính-ngân hàng, đảm bảo các tỷ lệ an toàn sau giảm vốn, và có phương án xử lý đối với nghĩa vụ nợ hiện tại. Ngoài ra, cần hiểu rõ mối liên hệ giữa kế hoạch giảm vốn với các biện pháp tái cơ cấu khác như sáp nhập, hợp nhất, chuyển nhượng toàn bộ vốn điều lệ, vì đây thường là các câu hỏi tình huống trong đề thi.