Khấu trừ thuế GTGT là gì?

Khấu trừ thuế GTGT là gì?

Khấu trừ thuế GTGT (tiếng Anh: VAT Input Credit) là phương pháp tính thuế Giá trị gia tăng (GTGT) trong đó doanh nghiệp được phép trừ toàn bộ thuế GTGT đầu vào đã trả cho hàng hóa, dịch vụ mua vào phục vụ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh vào số thuế GTGT đầu ra phải nộp trong cùng kỳ tính thuế. Đây là phương pháp phổ biến nhất hiện nay tại Việt Nam, áp dụng bắt buộc cho các doanh nghiệp thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật.

Công thức tổng quát của phương pháp khấu trừ thuế GTGT được xác định như sau: Số thuế GTGT phải nộp = Thuế GTGT đầu ra − Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ. Trong đó, thuế GTGT đầu ra là thuế phát sinh từ việc bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ chịu thuế của doanh nghiệp; thuế GTGT đầu vào là thuế ghi trên hóa đơn GTGT khi mua hàng hóa, dịch vụ. Trường hợp số thuế đầu vào lớn hơn số thuế đầu ra, phần chênh lệch sẽ được hoàn thuế theo quy định hoặc chuyển sang kỳ sau khấu trừ tiếp.

Thuật ngữ tiếng Anh: VAT Input Credit Lĩnh vực: Thuế & Pháp luật

Đặc điểm và phân loại

Khấu trừ thuế GTGT có những đặc điểm cơ bản sau đây mà người học cần nắm vững:

1. Điều kiện được khấu trừ thuế GTGT đầu vào

• Có hóa đơn GTGT hợp lệ theo quy định của pháp luật về hóa đơn, chứng từ.
• Có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với hàng hóa, dịch vụ có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên (trừ một số trường hợp đặc thù như mua hàng hóa là nông sản, thủy sản chưa qua chế biến của người sản xuất, bán hàng rong, quà vặt...).
• Hàng hóa, dịch vụ được sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh chịu thuế GTGT.

2. Phân loại thuế GTGT đầu vào

3. Trường hợp thuế GTGT đầu vào KHÔNG được khấu trừ

• Hàng hóa, dịch vụ dùng cho hoạt động không chịu thuế GTGT (như dịch vụ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, y tế, giáo dục...).
• Hàng hóa, dịch vụ dùng cho hoạt động xuất khẩu không chịu thuế trong một số trường hợp đặc biệt.
• Chi phí tiếp khách, quà tặng, quảng cáo, khuyến mại không có hóa đơn hợp lệ.
• Hàng hóa, dịch vụ hạch toán chung không tách riêng được giữa hoạt động chịu thuế và không chịu thuế nhưng không phân bổ được theo tỷ lệ hợp lý.
• Phần thuế GTGT đầu vào vượt mức quy định đối với một số khoản chi phí như: ô tô chở người trên 9 chỗ ngồi (trừ ô tô dùng cho kinh doanh vận tải), máy tính xách tay dưới 20 triệu đồng/chiếc (theo quy định cũ).

4. Các mức thuế suất hiện hành

• Thuế suất 0%: hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu; vận tải quốc tế...
• Thuế suất 5%: thiết bị y tế, sản phẩm xăng dầu (một số trường hợp), dịch vụ thiết kế phần mềm...
• Thuế suất 8%: áp dụng từ 01/02/2022 đến hết 30/06/2025 cho nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ theo Nghị định 15/2022/NĐ-CP.
• Thuế suất 10%: mức phổ biến, áp dụng cho hầu hết hàng hóa, dịch vụ chịu thuế còn lại.

Ví dụ thực tế trong ngành ngân hàng

Ví dụ 1: Ngân hàng A mua thiết bị văn phòng

Ngân hàng A (ngân hàng thương mại cổ phần) trong quý I/2024 phát sinh các giao dịch sau:

• Mua 50 bộ máy tính phục vụ hoạt động nghiệp vụ tại các chi nhánh, tổng giá trị 2,5 tỷ đồng (đã bao gồm thuế GTGT 10%), thanh toán qua chuyển khoản ngân hàng. Hóa đơn GTGT hợp lệ.
• Thuê văn phòng tại tòa nhà B, giá thuê tháng 200 triệu đồng (đã bao gồm thuế GTGT 10%).
• Mua phần mềm ngân hàng số từ nhà cung cấp C, giá trị 1,8 tỷ đồng (đã bao gồm thuế GTGT 10%).

→ Tổng thuế GTGT đầu vào được khấu trừ = (250.000.000 × 10/110) + (200.000.000 × 10/110) + (180.000.000 × 10/110) ≈ 57,27 triệu đồng (tính trên 1 tháng đối với tiền thuê văn phòng).

Tuy nhiên, cần lưu ý quan trọng: các dịch vụ tài chính, ngân hàng cốt lõi như cho vay, nhận tiền gửi, cấp tín dụng, phát hành thẻ tín dụng là đối tượng không chịu thuế GTGT theo Điều 5 Luật thuế GTGT. Do đó, phần lớn thuế GTGT đầu vào của ngân hàng phát sinh từ hoạt động ngân hàng thuần túy (cho vay, huy động vốn) sẽ không được khấu trừ mà tính vào chi phí. Chỉ những khoản thuế đầu vào liên quan đến dịch vụ chịu thuế mới được khấu trừ, ví dụ: phí bảo lãnh, phí tư vấn tài chính có hóa đơn riêng, phí quản lý tài khoản doanh nghiệp (một số ngân hàng tách riêng), cho thuê tài sản.

Ví dụ 2: Khách hàng doanh nghiệp B được hoàn thuế

Công ty B (doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực sản xuất điện tử tại Khu công nghiệp Tân Bình) trong năm 2023 có doanh thu xuất khẩu chiếm 80%, chủ yếu sang thị trường Mỹ và EU. Công ty đầu tư dây chuyền máy móc nhập khẩu trị giá 50 tỷ đồng, thuế GTGT đầu vào là 5 tỷ đồng. Doanh thu xuất khẩu chịu thuế suất 0%, không phát sinh thuế GTGT đầu ra. Vì vậy, toàn bộ 5 tỷ đồng thuế GTGT đầu vào không có gì để khấu trừ → Công ty B làm thủ tục hoàn thuế GTGT theo quy định tại Nghị định 100/2016/NĐ-CP.

Ví dụ 3: Phân bổ thuế đầu vào khi dùng chung

Ngân hàng C sử dụng tòa nhà văn phòng cho cả hai mục đích: (1) trụ sở chính cho hoạt động ngân hàng (không chịu thuế) và (2) cho thuê mặt bằng tầng trệt làm cửa hàng cà phê, kiosk ATM (chịu thuế 10%). Thuế GTGT đầu vào của tòa nhà 11 tháng đầu năm 2024 là 440 triệu đồng. Doanh thu từ hoạt động cho thuê là 1,2 tỷ đồng, tổng doanh thu toàn ngân hàng là 1.200 tỷ đồng. Tỷ lệ phân bổ = 1,2/1.200 = 0,1%. Số thuế được khấu trừ = 440 × 0,1% = 440.000 đồng. Phần còn lại 439,56 triệu đồng tính vào chi phí không được khấu trừ.

Khấu trừ thuế GTGT trong các ngôn ngữ khác

Câu hỏi thường gặp

Khấu trừ thuế GTGT khác gì với phương pháp tính thuế trực tiếp trên GTGT?

Phương pháp khấu trừ thuế GTGT tính thuế dựa trên giá trị gia tăng (đầu ra trừ đầu vào), phù hợp với doanh nghiệp có hệ thống hóa đơn, sổ sách đầy đủ. Trong khi đó, phương pháp tính thuế trực tiếp trên GTGT áp dụng tỷ lệ % (thường là 1% hoặc 2% hoặc 5% tùy ngành) trên doanh thu tính thuế, không phân biệt đầu vào/đầu ra, thường áp dụng cho doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh cá thể. Ví dụ: cửa hàng tạp hóa D có doanh thu 500 triệu đồng/tháng áp dụng tỷ lệ 1% → thuế phải nộp = 5 triệu đồng, không cần hóa đơn đầu vào.

Khi nào cần biết về khấu trừ thuế GTGT khi đi thi ngân hàng?

Người ôn thi ngân hàng cần nắm vững khấu trừ thuế GTGT khi: (1) xử lý bài tập tình huống về kế toán thuế trong ngân hàng, phân biệt được thuế đầu vào được khấu trừ và không được khấu trừ để tính đúng chi phí; (2) thi vào vị trí tín dụng, kế toán, kiểm toán nội bộ, finance – các vị trí này thường có câu hỏi về thuế trong phần thi nghiệp vụ; (3) thi vào Agribank, Vietcombank, BIDV hoặc các ngân hàng lớn có bộ phận kế toán chuyên trách – nơi thường xuyên xử lý hóa đơn thuế và kê khai thuế hàng tháng/quý.

Khấu trừ thuế GTGT ảnh hưởng thế nào đến khách hàng doanh nghiệp?

Đối với khách hàng doanh nghiệp, khấu trừ thuế GTGT ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và chi phí thực tế: khi doanh nghiệp đủ điều kiện khấu trừ, giá trị hàng hóa/dịch vụ thực sự doanh nghiệp bỏ ra chỉ là giá chưa thuế, phần thuế được hoàn lại qua cơ chế khấu trừ/hoàn thuế. Ngược lại, nếu không đủ điều kiện (thiếu hóa đơn, thanh toán tiền mặt với giá trị lớn...), phần thuế đó trở thành chi phí thực tế, làm tăng giá vốn và giảm lợi nhuận. Đây là lý do các doanh nghiệp, bao gồm cả khách hàng doanh nghiệp của ngân hàng, luôn yêu cầu hóa đơn GTGT khi giao dịch.

Tổng kết

Khấu trừ thuế GTGT là phương pháp tính thuế phổ biến và quan trọng nhất hiện nay, là nền tảng trong hoạt động kế toán – tài chính của các ngân hàng thương mại. Việc nắm vững nguyên tắc "đầu ra trừ đầu vào", các điều kiện khấu trừ, phân biệt rõ trường hợp được khấu trừ và không được khấu trừ là yêu cầu cốt lõi đối với ứng viên ngân hàng, đặc biệt khi dịch vụ tài chính – ngân hàng thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT tạo ra nhiều tình huống đặc thù. Người học cần kết hợp ôn lý thuyết với các văn bản pháp luật hiện hành (Luật thuế GTGT 2008 sửa đổi, Thông tư 219/2013/TT-BTC và các thông tư sửa đổi) để vận dụng chính xác trong bài thi và thực tiễn công việc.