Kịch bản cơ sở là gì?

Kịch bản cơ sở là gì?

Kịch bản cơ sở (Base Scenario) là kịch bản kinh tế vĩ mô trung tâm thể hiện tình hình kinh tế có xác suất xảy ra cao nhất trong tương lai, được ngân hàng sử dụng làm nền tảng cho việc dự báo hoạt động kinh doanh và lập kế hoạch tài chính. Đây là kịch bản mà các nhà quản trị ngân hàng kỳ vọng sẽ diễn ra với khả năng lớn nhất trong khoảng thời gian dự báo, thường dao động từ một đến ba năm.

Kịch bản cơ sở được xây dựng dựa trên các giả định về các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô cốt lõi như tốc độ tăng trưởng GDP, lạm phát, lãi suất, tỷ giá hối đoái và tăng trưởng tín dụng. Các giả định này phản ánh quan điểm của ban lãnh đạo ngân hàng về hướng đi kinh tế trong thời gian tới, dựa trên dữ liệu lịch sử, xu hướng hiện tại và các dự báo từ tổ chức quốc tế như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hay Ngân hàng Thế giới (World Bank).

Tại sao Kịch bản cơ sở quan trọng trong ngân hàng?

• Điểm tham chiếu trung tâm cho quản trị rủi ro: Kịch bản cơ sở đóng vai trò là nền tảng để xây dựng các kịch bản khác như kịch bản thuận lợi và kịch bản bất lợi, giúp ban lãnh đạo so sánh và đánh giá mức độ rủi ro một cách có hệ thống.

• Cơ sở lập kế hoạch kinh doanh: Tất cả các chỉ tiêu tài chính như thu nhập lãi thuần, tỷ lệ nợ xấu dự kiến, nhu cầu vốn tự có và chi phí dự phòng đều được tính toán dựa trên kịch bản cơ sở.

• Đáp ứng yêu cầu pháp lý: Thông tư 13/2018/TT-NHNN về quản trị rủi ro trong hoạt động ngân hàng thương mại yêu cầu các ngân hàng phải xây dựng và duy trì hệ thống quản trị rủi ro bao gồm việc đánh giá tác động của các kịch bản kinh tế khác nhau.

• Hỗ trợ stress testing: Trong kiểm tra, đánh giá an toàn hoạt động ngân hàng theo chuẩn Basel II, kịch bản cơ sở được sử dụng làm điểm chuẩn để đo lường mức độ thoái lui của các chỉ số tài chính trong các tình huống căng thẳng.

Cách hoạt động và cách tính

Quy trình xây dựng kịch bản cơ sở trong ngân hàng thường bao gồm các bước sau:

Bước 1: Thu thập dữ liệu và thông tin Ngân hàng thu thập các số liệu kinh tế vĩ mô lịch sử trong 5-10 năm gần nhất, bao gồm GDP, lạm phát, lãi suất, tỷ giá và tăng trưởng tín dụng.

Bước 2: Phân tích xu hướng và dự báo Kết hợp sử dụng mô hình kinh tế lượng và phân tích chuyên gia để đưa ra các dự báo về các biến số vĩ mô trong tương lai.

Bước 3: Thiết lập các giả định cốt lõi Các giả định được lựa chọn phải thể hiện khả năng cao nhất sẽ xảy ra, ví dụ:

Bước 4: Mô phỏng tác động lên báo cáo tài chính Các giả định được đưa vào mô hình tài chính để dự báo thu nhập, chi phí, dự phòng và vốn tự có của ngân hàng.

Ví dụ thực tế

Ví dụ 1: Lập kế hoạch kinh doanh hàng năm Giả sử Ngân hàng A xây dựng kịch bản cơ sở cho năm tới với các giả định: tăng trưởng GDP 6,3%, lạm phát 3,8%, tăng trưởng tín dụng 13%. Dựa trên kịch bản này, Ngân hàng A dự báo:

• Thu nhập lãi thuần: 12.500 tỷ đồng (tăng 10% so với năm nay)
• Tỷ lệ nợ xấu: 2,1% (duy trì ổn định)
• Nhu cầu vốn tự có: tăng 8% để đáp ứng Basel III

Ví dụ 2: Stress testing trong kiểm tra an toàn hoạt động Ngân hàng B tiến hành kiểm tra sức chịu đựng với ba kịch bản:

Kịch bản cơ sở cho thấy tỷ lệ CAR đạt 11,5%, cao hơn mức tối thiểu theo quy định là 8%, cho thấy ngân hàng có đủ vốn để hấp thụ rủi ro trong điều kiện bình thường.

Phân biệt với thuật ngữ liên quan

Điểm mấu chốt cần nhớ: Kịch bản cơ sở không phải là kịch bản trung lập hay kịch bản xấu nhất mà là kịch bản có xác suất xảy ra cao nhất dựa trên thông tin hiện có.

Câu hỏi thường gặp trong đề thi

Câu 1: Kịch bản cơ sở trong quản trị rủi ro ngân hàng được hiểu là:

• A. Kịch bản có xác suất xảy ra cao nhất trong tương lai gần
• B. Kịch bản xấu nhất có thể xảy ra
• C. Kịch bản tốt nhất có thể xảy ra
• D. Kịch bản trung lập không ảnh hưởng đến hoạt động ngân hàng

Câu 2: Theo Thông tư 13/2018/TT-NHNN, kịch bản cơ sở được sử dụng trong ngân hàng nhằm mục đích chính nào?

• A. Xác định mức lương tối thiểu cho nhân viên
• B. Làm nền tảng lập kế hoạch kinh doanh và đánh giá rủi ro
• C. Tính toán thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp
• D. Xác định hạn mức tín dụng cho từng khách hàng

Câu 3: Trong stress testing, kịch bản cơ sở đóng vai trò:

• A. Là kịch bản căng thẳng nhất cần kiểm tra
• B. Là điểm chuẩn để so sánh với các kịch bản khác
• C. Chỉ được sử dụng khi không có kịch bản tiêu cực
• D. Có vai trò tương đương các kịch bản khác

Tổng kết

Kịch bản cơ sở là nền tảng không thể thiếu trong hệ thống quản trị rủi ro và lập kế hoạch kinh doanh của ngân hàng. Việc xây dựng kịch bản cơ sở đòi hỏi sự kết hợp giữa phân tích định lượng và định tính, dựa trên các giả định về kinh tế vĩ mô có khả năng xảy ra cao nhất. Đối với thí sinh ôn thi tuyển dụng ngân hàng, cần nắm vững khái niệm này để phân biệt rõ với kịch bản tích cực và kịch bản tiêu cực trong các câu hỏi liên quan đến quản trị rủi ro và stress testing. Hãy luyện tập với các đề thi mẫu để ghi nhớ sự khác biệt giữa các loại kịch bản và ứng dụng thực tiễn của chúng trong hoạt động ngân hàng.