Kiểm toán tuân thủ ngân hàng pháp lý là hoạt động kiểm tra, đánh giá một cách có hệ thống và độc lập việc chấp hành các quy định pháp luật, các quy chế nội bộ và các chuẩn mực nghề nghiệp của ngân hàng. Đây là một bộ phận không thể tách rời trong hệ thống kiểm soát nội bộ, đóng vai trò bảo đảm ngân hàng hoạt động đúng khuôn khổ pháp lý, an toàn và minh bạch trước cơ quan quản lý và công chúng.
Hoạt động này được thực hiện bởi bộ phận kiểm toán nội bộ hoặc các công ty kiểm toán độc lập được cấp phép, với phạm vi bao gồm kiểm tra các giao dịch, quy trình nghiệp vụ, hồ sơ tín dụng, việc tuân thủ tỷ lệ an toàn vốn, các giới hạn cho vay, quy trình phòng chống rửa tiền và nghĩa vụ báo cáo với Ngân hàng Nhà nước. Quy trình kiểm toán tuân thủ gồm các bước cơ bản: lập kế hoạch kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro, thu thập bằng chứng kiểm toán thông qua kiểm tra hồ sơ và phỏng vấn nhân sự liên quan, đánh giá mức độ tuân thủ, lập báo cáo kiểm toán với các kiến nghị khắc phục và theo dõi việc thực hiện kiến nghị. Kết quả kiểm toán tuân thủ là cơ sở quan trọng để Hội đồng quản trị, Ban điều hành và các cơ quan quản lý nhà nước đánh giá năng lực quản trị rủi ro tuân thủ, đồng thời phát hiện sớm các vi phạm tiềm ẩn để ngăn ngừa rủi ro pháp lý và tổn thất tài chính.
Tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại phải thực hiện kiểm toán tuân thủ định kỳ hàng năm, ví dụ kiểm tra việc tuân thủ tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn, tuân thủ giới hạn tín dụng đối với một khách hàng hoặc nhóm khách hàng theo quy định tại Thông tư 36/2014/TT-NHNN và các văn bản sửa đổi, bổ sung. Một ví dụ thực tế là khi kiểm toán phát hiện một chi nhánh ngân hàng cấp tín dụng vượt giới hạn pháp lý cho phép đối với một khách hàng, báo cáo kiểm toán sẽ chỉ rõ vi phạm, yêu cầu ngân hàng xử lý, đồng thời báo cáo lên Ngân hàng Nhà nước để xem xét xử phạt theo thẩm quyền. Ngoài ra, kiểm toán tuân thủ còn đánh giá việc thực hiện các quy định về phòng chống rửa tiền theo Luật Phòng chống rửa tiền, bảo vệ dữ liệu khách hàng và nghĩa vụ công bố thông tin theo quy định pháp luật.
Về cơ sở pháp lý, hoạt động kiểm toán tuân thủ trong ngân hàng được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010, Luật Kiểm toán độc lập năm 2011, Thông tư 13/2018/TT-NHNN quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, cùng các thông tư hướng dẫn về tỷ lệ an toàn vốn, giới hạn tín dụng và phòng chống rửa tiền. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là cơ quan có thẩm quyền thanh tra, giám sát và xử phạt đối với các vi phạm phát hiện qua kiểm toán tuân thủ, đồng thời yêu cầu ngân hàng khắc phục trong thời hạn nhất định.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần phân biệt rõ ba khái niệm thường gây nhầm lẫn: kiểm toán tuân thủ tập trung vào việc chấp hành pháp luật và quy định; kiểm toán nội bộ có phạm vi rộng hơn bao gồm đánh giá hiệu quả hoạt động và hệ thống kiểm soát; còn kiểm toán độc lập (kiểm toán tài chính) chủ yếu nhằm đưa ra ý kiến về tính trung thực, hợp lý của báo cáo tài chính. Cần nắm vững các thuật ngữ chuyên ngành như "ba tuyến bảo vệ" (three lines of defense) trong quản trị rủi ro ngân hàng hiện đại, "rủi ro tuân thủ" (compliance risk), "chức năng kiểm soát tuân thủ" (compliance function) theo chuẩn Basel, cũng như vai trò của Kiểm toán nội bộ trong việc bảo đảm tính tuân thủ tại các tổ chức tín dụng.