n tụng tập thể trong lĩnh vực ngân hàng là hình thức khởi kiện mà trong đó một hoặc một số cá nhân, tổ chức đại diện cho nhóm đông người có chung yêu cầu, cùng bị thiệt hại hoặc có cùng quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm do hành vi vi phạm pháp luật của ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền lợi của cả nhóm. Đây là cơ chế pháp lý nhằm giải quyết hiệu quả các tranh chấp có nhiều người cùng bị ảnh hưởng bởi một hành vi vi phạm giống nhau.
Theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, vụ kiện tập thể được thụ lý khi có đủ các điều kiện: có từ hai người trở lên có chung yêu cầu hoặc cùng bị thiệt hại; người khởi kiện đại diện cho nhóm phải có đủ năng lực pháp luật và năng lực hành vi; yêu cầu khởi kiện cùng loại và cùng căn cứ pháp luật. Người đại diện có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho cả nhóm, quyết định việc khởi kiện, thay đổi, bổ sung yêu cầu khởi kiện hoặc rút đơn kiện. Trong lĩnh vực ngân hàng, nguyên đơn tập thể có thể là Hiệp hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc chính những khách hàng bị thiệt hại đứng ra đại diện. Bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực đối với tất cả thành viên trong nhóm, kể cả những người chưa tham gia vụ kiện nhưng có yêu cầu được hưởng quyền lợi.
Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, kiện tụng tập thể có thể phát sinh khi ngân hàng thu các loại phí không hợp lý ảnh hưởng đến hàng triệu khách hàng, khi ngân hàng vi phạm quy định về lãi suất huy động gây thiệt hại cho nhóm người gửi tiền, hoặc khi xảy ra các vụ lừa đảo, chiếm đoạt tài sản có tổ chức mà nhiều khách hàng cùng là nạn nhân. Một ví dụ điển hình là các vụ kiện liên quan đến tranh chấp phí dịch vụ ngân hàng, phí rút tiền ATM, hoặc các vụ việc ngân hàng cung cấp thông tin sai lệch cho nhóm khách hàng về sản phẩm tài chính. Gần đây, các vụ việc liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp có tổ chức tín dụng bảo lãnh phát hành sai quy định cũng là dạng tranh chấp có thể áp dụng hình thức kiện tập thể khi có nhiều nhà đầu tư cùng bị thiệt hại.
Về cơ sở pháp lý, kiện tụng tập thể được quy định cụ thể tại Điều 259 và Điều 260 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 về quyền khởi kiện tập thể và điều kiện khởi kiện tập thể. Ngoài ra, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 (Điều 39) cũng quy định về quyền khởi kiện tập thể của tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại và quyền yêu cầu bồi thường. Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) là văn bản chuyên ngành điều chỉnh hoạt động của các tổ chức tín dụng, làm căn cứ để xác định hành vi vi phạm.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ giữa khởi kiện tập thể trong nội bộ Bộ luật Tố tụng dân sự với khởi kiện tập thể của tổ chức xã hội bảo vệ người tiêu dùng theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, vì chủ thể khởi kiện và điều kiện khởi kiện có sự khác biệt. Nên nhớ rằng phán quyết của Tòa án trong vụ kiện tập thể có hiệu lực đối với cả những người không tham gia tố tụng nhưng thuộc nhóm được bảo vệ, đây là điểm khác biệt cơ bản so với vụ kiện thông thường. Ngoài ra, trong các đề thi, thuật ngữ này thường xuất hiện dưới dạng câu hỏi về thủ tục tố tụng hoặc về quyền của khách hàng ngân hàng khi bị xâm phạm.