Kỳ phiếu ngân hàng là một loại giấy tờ có giá do ngân hàng thương mại hoặc tổ chức tín dụng phát hành, xác nhận cam kết thanh toán một khoản tiền cụ thể cho người sở hữu vào một ngày xác định trong tương lai. Về mặt pháp lý, kỳ phiếu ngân hàng được xếp vào nhóm chứng từ có giá ngắn hạn, là công cụ nợ hợp pháp được pháp luật Việt Nam thừa nhận, bảo vệ và điều chỉnh bởi hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Ngân hàng Nhà nước.
Về cơ chế hoạt động, kỳ phiếu ngân hàng có thời hạn thường dưới 12 tháng, được phát hành nhằm mục đích huy động vốn ngắn hạn từ các tổ chức kinh tế và cá nhân. Ngân hàng phát hành phải đáp ứng các điều kiện nghiêm ngặt về an toàn vốn, bao gồm: hệ số an toàn vốn (CAR), tỷ lệ vốn tự có, xếp hạng tín nhiệm theo quy định, đồng thời phải được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận về khối lượng phát hành và phương án sử dụng vốn. Kỳ phiếu có tính chuyển nhượng cao, có thể được mua bán trên thị trường thứ cấp, cầm cố, chiết khấu tại các tổ chức tín dụng khác. Người sở hữu kỳ phiếu được hưởng lãi suất theo thỏa thuận và có quyền yêu cầu thanh toán khi đến hạn, đồng thời được ưu tiên trả nợ theo thứ tự thanh toán quy định tại Bộ luật Dân sự khi ngân hàng phát hành bị phá sản hoặc giải thể.
Trên thực tế tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại cổ phần lớn như Vietcombank, VietinBank, BIDV, Techcombank, MB thường phát hành kỳ phiếu để huy động vốn phục vụ hoạt động cho vay và kinh doanh. Một công ty có nguồn tiền nhàn rỗi có thể mua kỳ phiếu của ngân hàng với mệnh giá 1 tỷ đồng, thời hạn 9 tháng, lãi suất 6%/năm, nhận lãi định kỳ hoặc cuối kỳ. Kỳ phiếu phát hành riêng lẻ thường được giao dịch trên thị trường OTC hoặc niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) để tăng tính thanh khoản cho nhà đầu tư. Đối với khách hàng cá nhân, việc mua kỳ phiếu thay thế cho tiền gửi tiết kiệm thường mang lại lãi suất cao hơn nhưng đi kèm rủi ro tín dụng cao hơn.
Về khung pháp lý điều chỉnh, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 (Luật số 32/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2024) quy định chi tiết về điều kiện phát hành giấy tờ có giá của tổ chức tín dụng. Nghị định 153/2020/NĐ-CP quy định về chào bán, giao dịch và thanh toán giấy tờ có giá. Thông tư 16/2020/TT-NHNN hướng dẫn cụ thể về việc phát hành giấy tờ có giá của tổ chức tín dụng, trong đó quy định rõ hồ sơ, trình tự, thủ tục xin phép phát hành và các giới hạn an toàn. Bên cạnh đó, Bộ luật Dân sự 2015 có các quy định về nghĩa vụ trả nợ, chuyển nhượng giấy tờ có giá và thứ tự ưu tiên thanh toán.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ các khái niệm: kỳ phiếu có thời hạn dưới 12 tháng, trong khi trái phiếu ngân hàng thường từ 12 tháng trở lên; kỳ phiếu khác với tín phiếu NHNN (do NHNN phát hành cho TCTD) và chứng chỉ tiền gửi (thường không chuyển nhượng được). Cần nắm vững các điều kiện phát hành quan trọng như: tỷ lệ vốn tự có tối thiểu 8% (theo CAR), không có lỗ lũy kế, xếp hạng tín nhiệm tối thiểu theo quy định, và phải có phương án sử dụng vốn khả thi được NHNN phê duyệt. Ngoài ra, cần hiểu rõ cơ chế pháp lý về chuyển nhượng kỳ phiếu thông qua ký hậu, giao dịch trên thị trường thứ cấp, và quyền ưu tiên thanh toán của chủ sở hữu kỳ phiếu trong trường hợp tổ chức phát hành mất khả năng thanh toán.