Lệnh cấm chi trả cổ tức là quyết định hành chính do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) ban hành, theo đó một tổ chức tín dụng (TCTD), thường là ngân hàng thương mại, bị cấm không được phân phối cổ tức cho cổ đông trong một khoảng thời gian nhất định. Đây là biện pháp xử lý mang tính quản lý nhà nước nhằm đảm bảo an toàn hoạt động, buộc ngân hàng phải giữ lại toàn bộ lợi nhuận để củng cố năng lực tài chính khi chưa đáp ứng được các chuẩn mực an toàn theo quy định.
Về bản chất, lệnh cấm chi trả cổ tức hoạt động trên nguyên tắc "bảo toàn vốn trong ngân hàng" thay vì để lợi nhuận chảy ra ngoài dưới dạng cổ tức. Khi NHNN phát hiện một TCTD có dấu hiệu suy yếu, cụ thể là vi phạm tỷ lệ an toàn vốn (CAR dưới mức tối thiểu 8% theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN), tỷ lệ nợ xấu vượt ngưỡng cho phép, hoặc vi phạm các giới hạn tín dụng, tỷ lệ đảm bảo an toàn hoạt động, NHNN sẽ yêu cầu ngân hàng không thực hiện phân phối lợi nhuận. Toàn bộ lợi nhuận sau thuế chưa phân phối phải được chuyển vào quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ hoặc các quỹ dự phòng rủi ro, giúp ngân hàng tăng cường khả năng hấp thụ tổn thất và xử lý nợ xấu. Biện pháp này thường đi kèm với các yêu cầu khắc phục khác trong phương án phục hồi hoặc tái cơ cấu do NHNN phê duyệt, đồng thời có thể là tiền đề cho việc áp dụng các biện pháp xử lý mạnh hơn như kiểm soát đặc biệt hoặc hợp nhất, sáp nhập.
Tại Việt Nam, lệnh cấm chi trả cổ tức đã được áp dụng phổ biến trong quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng giai đoạn 2012 - 2020. Bốn ngân hàng "0 đồng" gồm CB Bank, OceanBank, GPBank và DongABank đều bị cấm chi trả cổ tức ngay khi được đưa vào diện kiểm soát đặc biệt, và lệnh cấm này tiếp tục có hiệu lực cho đến khi các ngân hàng hoàn tất quá trình tái cơ cấu. Nhiều ngân hàng thương mại cổ phần khác có tỷ lệ nợ xấu cao, CAR sụt giảm hoặc lỗ lũy kế cũng từng bị NHNN yêu cầu dừng chia cổ tức bằng văn bản chính thức, buộc ban lãnh đạo phải trình phương án xử lý và tăng vốn. Đối với cổ đông, việc không nhận được cổ tức là thiệt hại tài chính trực tiếp, nhưng đây được xem là "cái giá" cần thiết để đảm bảo ngân hàng phục hồi và bảo vệ quyền lợi người gửi tiền.
Về cơ sở pháp lý, Điều 140 Luật các Tổ chức tín dụng 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định rõ các trường hợp TCTD bị hạn chế phân phối lợi nhuận, bao gồm: không đáp ứng tỷ lệ an toàn vốn, vi phạm tỷ lệ đảm bảo an toàn, lỗ lũy kế chưa xử lý, hoặc đang trong thời gian chấp hành biện pháp xử lý theo quyết định của NHNN. Ngoài ra, Thông tư 41/2016/TT-NHNN về tỷ lệ an toàn vốn, các Thông tư hướng dẫn thực hiện Basel II, Basel III tại Việt Nam và Quyết định 2545/QĐ-NHNN về kiểm soát đặc biệt cũng tạo khung pháp lý vững chắc cho việc ban hành lệnh cấm này. Trong thi chứng chỉ ngân hàng, thí sinh cần phân biệt rõ lệnh cấm chi trả cổ tức là biện pháp hành chính độc lập, khác với biện pháp can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt hay các chế tài xử phạt vi phạm hành chính, đồng thời nắm vững các tỷ lệ an toàn cụ thể làm căn cứ áp dụng để tránh nhầm lẫn.